Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Żaba

Przyznam, że jest to ostatni zwierz, jakiego bym się spodziewała na pomnikach cmentarnych. I jakkolwiek w sztuce nagrobnej nie cieszył się popularnością, to ze względu na kilka intrygujących przypadków, warto o nim wspomnieć.

Symbolika żaby jest jednak mocno zróżnicowana. W starożytności (zwłaszcza w Egipcie, Grecji) kojarzono ją z siłami trwającego i wiecznie odradzającego się życia, czego uzasadnieniem było wodne środowisko bytowania i wyjątkowa płodność tych płazów.

Zupełnie inaczej te same cechy odczytywali chrześcijanie, liczne potomstwo i charakterystyczne zwyczaje godowe żab uznając za przejawy rozpusty i lubieżności. Mało urokliwy wygląd zewnętrzny, dieta oparta m.in. na muchach uosabiających siły zła (por. Belzebub) czy wreszcie zamieszkiwanie bagiennych, a więc nieprzyjaznych człowiekowi, okolic dopełniło obrazu żaby - symbolu grzechu, diabła i w ogóle sił nieczystych.

Równolegle zwracano jednak uwagę na specyficzny rozwój tego płaza (od niepozornej kijanki do dorosłego osobnika), w czym upatrywano analogii do ewolucji człowieka: od niedoskonałej formy "doczesnej" do niebiańskiego bytu (por. motyl).

W sztuce sepulkralnej żaba pojawiała się co najmniej od średniowiecza, głównie jako symbol grzesznej doczesności, często zestawianej z gnijącymi zwłokami i innymi oznakami rozkładu. Z czasem nabrała jednak cech bardziej pozytywnych, gdyż na XIX-wiecznych pomnikach można ją odnaleźć w sąsiedztwie symboli cnót teologicznych, przez co wyrażała (zapewne) nadzieję na zmartwychwstanie.

© Sowa
10.09.2012

Zobacz też: motyl

PRZYKŁADY

  • Nagrobek Franciszka I de la Sarraz (zm. 1363 r.) w kościele w La Sarraz (Szwajcaria).
  • Nagrobek Feliksa Zaremby (zm. 1882 r.) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
  • Nagrobek Bronisławy Rahnenfeld z d. Gągolewskiej (zm. 1889 r.) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.


Do góry