Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Wawrzyn (laur)

Liście laurowe (zwane niegdyś w Polsce bobkowymi) obok mirtu, gałęzi oliwnych i dębowych zaliczały się do roślin o symbolice pozytywnej, a zarazem wyjątkowo bogatej.

Za sprawą starożytnych Greków wieniec wawrzynowy (corona triumphalis) do dziś najbardziej jest znany jako symbol zwycięstwa w boju, bo też pierwotnie miał ponoć oczyszczać wojownika z przelanej krwi.

Dzięki swym wiecznie zielonym liściom i intensywnemu zapachowi również od czasów starożytnych był także znakiem młodości i nieśmiertelności. W antycznej Grecji postrzegano go jednocześnie jako roślinę pobudzającą natchnienie poetyckie i przemyślenia metafizyczne. Właśnie z liści wawrzynu splatano zatem wieńce nie tylko wojownikom, ale zwycięzcom w zawodach sportowych i poetyckich.

Dla chrześcijan wawrzyn uosabiał przede wszytkim życie wieczne, stąd bardzo wcześnie pojawił się w kulcie zmarłych, ale również jako symbol chrztu rozumianego jako ponowne narodziny do życia w Chrystusie.

W sztuce, zwłaszcza służącej upamiętnieniu jednostki lub zbiorowości (a więc m.in. nagrobnej), laur cieszył się ogromną popularnością, głównie jako element ornamentów (girlandy, wieńce). Na starorzymskich zabytkach sepulkralnych można go dostrzec także w formie drzewka, którego liście skubią ptaki, co prawdopodobnie miało wyrażać ideę nieśmiertelności duszy (ptak), rajskiej szczęśliwości lub pośmiertnej nagrody za pobożne życie.

Nowożytne pomniki cmentarne (zwłaszcza mężczyzn), nie mogły obejść się bez ornamentów z lauru. Ciekawym jego zastosowaniem było komponowanie masywnego wieńca ujmującego wizerunek zmarłego lub poświęconą mu inskrypcję (zwłaszcza na epitafiach), co zresztą wiązało się z tradycją "portretów paradnych" popularnych w XVII-XVIII-wiecznej grafice. W następnych stuleciach wawrzyn bynajmniej nie znikł z cmentarzy, chociaż częściej pojawiał się także na grobach pisarzy, artystów lub w ogóle osób różnorako zasłużonych dla danej społeczności.

Na marginesie warto jednak zastrzec, iż w rzeźbie nieraz trudno odróżnić wawrzyn od mirtu, co jednak wielkiej różnicy interpretacyjnej nie czyni, gdyż znaczenie obu roślin jest podobne.

© Sowa
10.09.2012

Zobacz też: mirt :: palma, gałązka palmowa

PRZYKŁADY


Do góry