Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Swastyka

Symbolizowała szczęście, zdrowie (m.in. Indie), ogień i słońce (zwłaszcza w wersji z zaokrąglonymi ramionami), a więc generalnie życie. W religii buddyjskiej oznaczała z kolei klucz do raju.

W kulturze chrześcijańskiej swastyka funkcjonuje pod nazwą krzyża gammowego (łac. crux gemmata), gdyż składa się z czterech greckich liter gamma (?). Doprawdy "niezwykłym zbiegiem okoliczności" gamma jest trzecią literą greckiego alfabetu, toteż swastykę uznano za symbol Trójcy Świętej, triumfu i chwały Chrystusa, przez co stała się znakiem chroniącym przed mocami piekielnymi.

Na pomnikach nagrobnych umieszczali ją już pierwsi chrześcijanie (symbol Chrystusa), lecz można ją odnaleźć również na wczesnośredniowiecznych grobach na terenie Bośni i Hercegowiny (znak ochronny?).

Następne stulecia praktycznie nie odwoływały się do tego symbolu, przynajmniej w sztuce sepulkralnej. Dopiero na przełomie XIX/XX w. wraz z pojawieniem się - no właśnie - symbolizmu swastyka znów pojawiła się w scenerii cmentarnej, zresztą nie tylko. Z "kontekstu" niektórych przedstawień wynika jednak, że przywoływano ją raczej jako pogański symbol życia i słońca niż chrześcijańskiej Trójcy Świętej.

No a potem była III Rzesza Niemiecka, której propaganda przywłaszczyła sobie swastykę, zohydzając jej przesłanie. Jeśli więc po 1945 r. crux gemmata pojawiał się na grobach, to głównie jako antysemicki wybryk.

© Sowa
10.09.2012

Zobacz też: krzyż

PRZYKŁADY

  • Roman Lewandowski, Nagrobek rodziny Michała Mankielewicza na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, 1912 r.
  • Nagrobek Anieli Porczyńskiej z d. Makowieckiej (zm. 1903 r.) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie


Do góry