Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Skrzydła

Atrybut ten był szeroko rozpowszechniony wśród wielu kultur jako wyróżnik istot nadprzyrodzonych (bogowie, demony itp.) lub generalnie związanych ze sferą ducha czy intelektu (w sztuce personifikacje Duszy Rozumnej, Szału Poetyckiego itp.).

Jednocześnie ptasie skrzydła wyrażały chyżość, wyróżniającą pewne byty nadprzyrodzone, najczęściej pełniące funkcję posłańców i przewodników (Hermes, Chronos, etruska Vanth) oraz niektóre personifikacje (m.in. Śmierci), kojarzone zwłaszcza z rozchodzeniem się wieści lub wiedzy (Sława/Chwała, Zwycięstwo, Historia).

Szybkość można postrzegać także jako ulotność i przemijanie, stąd w sztuce nowożytnej skrzydła umieszczano przy klepsydrach, ale także jako atrybut personifikacji krótkotrwałej Przyjemności.

Nie zawsze opisane wyżej byty lub cechy miały znaczenie pozytywne, toteż aby wyrazić ich przynależność do "ciemnej strony mocy" ;) nieraz dodawano im błoniaste skrzydła nietoperza. Świadczyły one o złej naturze demonów albo prowadzącym do rozkładu i śmierci upływie czasu (klepsydra).

W sztuce nagrobnej skrzydła - teoretycznie - nie mogły się obejść bez jakiegoś "kontekstu" tj. bóstwa, personifikacji czy innych symboli. Czasami artysta pozwalał sobie jednak na "skrót myślowy" komponując ornament tylko ze skrzydełek, co można odczytywać jako symbol szybki przemijającego życia, atrybut Hermesa - Przewodnika Umarłych lub... doprawdy na różne sposoby ;)

© Sowa
10.09.2012

Zobacz też: ptak

PRZYKŁADY

  • Weronika Paszkowska (m.in.), Epitafium Izabeli Branickiej z d. Poniatowskiej w kościele Wniebowzięcia NMP w Białymstoku, l. 20-te XIX w.


Do góry