Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Skarabeusz (poświętnik czczony)

Któżby pomyślał, że taki mały, niepozorny żuczek stał się wcieleniem bóstwa, na dodatek odgrywającego niezmiernie ważną rolę w wierzeniach potężnej cywilizacji.

W starożytnym Egipcie metafizycznej interpretacji doczekał się bodaj każdy aspekt życia skarabeusza. I tak, w formowaniu kuli z odchodów i toczeniu jej z wschodu na zachód dopatrywano się analogii do codziennego odradzania słońca, toteż pod postacią skarabeusza przedstawiano boga Chepri (Khepri), czyli młode, wschodzące na nieboskłon wcielenia Ra. Symbolice zmartwychwstawania sprzyjała też... dieta skarabeusza oparta na - w skrócie mówiąc - produktach rozkładu. Karmiąc się tym, co doczesne i martwe, święty żuk przyczyniał się do odnowy świata, zarówno w sensie materialnym, jak i duchowym.

Skarabeusza kojarzono więc generalnie z nieśmiertelnością, ale polegającą na cyklicznej odnowie (egipska nazwa skarabeusza bywa odczytywana jako stawać się, być lub przekształcać się). Wizerunki poświętnika cieszyły się wśród Egipcjan ogromną popularnością: noszone je na co dzień jako amulety, ale przede wszytkim wielokrotnie powielano w sztuce sepulkralnej (wystrój grobowców, trumny itp.). Wobec rzeczy ostatecznych skarabeusz miał nie tylko zresztą dawać nadzieję na życie, ale i chronić zmarłego przed niekorzystnym świadectwem swego serca podczas ważenia dusz.

Po upadku cywilizacji faraonów skarabeusz występował w sztuce nagrobnej rzadko i tylko jako wyraz fascynacji starożytnym Egiptem. Fascynacji, która bardziej "kompleksowo" w sztuce objawiła się dopiero na przełomie XVIII/XIX w. (w Polsce nawet do połowy XIX w.) i XIX/XX w.

© Sowa
10.09.2012

PRZYKŁADY


Do góry