Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

R.I.P.

Jest to skrót od łacińskiego "Requiesce in pace" ("Odpoczywaj w pokoju") lub "Requiescat in pace" ("Niechaj odpoczywa w pokoju").

Samą formułę najczęściej wywodzi się z Księgi Psalmów:

"in pace simul requiescam et dormiam quia tu Domine specialiter securum habitare fecisti me" (Ps 4,9-10, Vulgata)

"W pokoju się i położę i zasnę, bo ty sam, Panie! czynisz, że bezpiecznie mieszkam." (Ps 4,9, Biblia Gdańska, której tłumaczenie jest bliższe Vulgacie).

Między nami pisząc, odnoszenie tego fragmentu do umierania, wydaje mi się nieco zbyt "metaforyczne", bo też według innej wersji zwrot ów opiera się na fragmencie Księgi Izajasza:

"iustus perit et nemo est qui recogitet in corde suo et viri misericordiae colliguntur quia non est qui intellegat a facie enim malitiae collectus est iustus veniat pax requiescat in cubili suo qui ambulavit in directione sua" (Iz 57, 1-2, Vulgata)

"Sprawiedliwy ginie, a nikt tego do serca nieprzypuszcza; i mężowie pobożni schodzą, a nikt tego nie uważa, że przed przyjściem złego sprawiedliwy zebrany bywa; Że wschodzi do pokoju, a odpoczywa na łożu swojem, ktokolwiek chodzi w uprzejmości [tj. postępuje uczciwie - przyp. Sowa]" (Iz 57, 1-2, Biblia Gdańska)

Druga część tego cytatu co najmniej od I w. p.n.e. umieszczana była na nagrobkach żydowskich.

Fraza przyrównująca śmierć sprawiedliwego do spokojnego odpoczynku popularność zyskała dopiero w katolickiej modlitwie za zmarłych:

"Requiem aeternam dona ei, Domine. Et lux perpetua luceat ei. Requiescat in pace. Amen."

"Wieczny odpoczynek racz mu dać, Panie. A światłość wiekuista niechaj mu świeci. Niech odpoczywa w pokoju. Amen".

Warto zwrócić uwagę, że sam czasownik requiesco, re oznacza tyle, co: spocząć, wypocząć; uspokoić się, co w gruncie rzeczy odzwierciedla wyjątkowo "pozytywne" pojmowanie śmierci. Przynosi ona bowiem wytchnienie po trudach życia, podczas gdy fakt Sądu Ostatecznego wraz z nagrodą i karą, schodzi gdzieś na dalszy plan.

W inskrypcjach nagrobnych formuła "Requiescat in pace" pojawiła się ponoć na przełomie VII/VIII w. Co ciekawe, chociaż wywodzi się z powszechnej niegdyś w epigrafice nagrobnej łaciny, to na polskich monumentach raczej nie występowała (przynajmniej w formie skrótu). Nadal bardzo popularna jest natomiast na terenie kultury anglosaskiej, co wynika zapewne z tego, że w języku angielskim R.I.P. można rozwinąć w takim samym znaczeniu jak w łacinie ("Rest in peace").

© Sowa
10.09.2012


Do góry