Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Paw

Zanim stał się uosobieniem pychy, paw cieszył się niemałym poważaniem i to nie tylko ze względu na piękno swego upierzenia.

Starożytni badacze przyrody uważali, iż pawie zabijając węże przekształcają ich jad w tęczowe barwy swych piór. Zauważyli także, że ptak ten gubi pióra na zimę, aby ponownie się w nie przyodziać wraz z nadejściem wiosny, toteż paw stał się symbolem nieśmiertelności, ciesząc się gdzieniegdzie kultem podobnym jak feniks.

Mieniący się kolorami i przypominający tarczę słoneczną ogon, a zarazem wspomniany zwyczaj polowania na węże, uczyniły z pawi także uosobienie sił światła zwyciężającego ciemność, dobra triumfującego nad złem, życia nad śmiercią.

Zwieńczeniem tej pozytywnej symboliki było "uhonorowanie" pawia poprzez połączenie go z majestatem królowej bogów Hery, a w starożytnym Rzymie także z ubóstwionymi członkiniami cesarskich rodów.

Pozytywne znaczenie pawia przejęło również chrześcijaństwo, choć naturalnie dokonano przy tym pewnych reinterpretacji. Symbolikę odradzania i nieśmiertelności powiązano więc z Chrystusem, ale też pojęciami, które winny trwać wiecznie jak: Kościół, Łaska Boża, chwała niebiańska itp. Jednocześnie średniowieczni myśliciele chrześcijańscy uczynili pawia symbol pychy.

Tak bliskie powiązanie z symboliką życia sprawiło, że zwłaszcza na starorzymskich nagrobkach chętnie przedstawiano pawie np. skubiące owoce z Drzewa Życia, pijące wodę z ozdobnych naczyń czy zabijające węże. Część tych przedstawień przejęli zresztą pierwsi chrześcijanie, zdobiąc tymi samymi motywami swe grobowce.

W następnych stuleciach wizerunki pawia funkcjonowały raczej w sztuce sakralnej niezwiązanej z cmentarzami. Od czasów średniowiecza motyw ten stopniowo zresztą zanikał i twórcy nagrobków powracali do niego tylko wyjatkowo.

© Sowa
10.09.2012

PRZYKŁADY

  • Wczesnochrześcijański nagrobek z Gondorf w Rheinisches Landesmuseum w Bonn, IV-V w. (http://www.bildindex.de)
  • Pius Weloński, Nagrobek Adaminy Chołoniewskiej z d. Potockiej na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, 1907 r.


Do góry