Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Nietoperz

W kulturze europejskiej nie cieszył się dobrą sławą, chociaż np. w Chinach uważano go za znak szczęścia i długiego życia. Dla autorów biblijnych był jednak zwierzęciem nieczystym, co w połączeniu z nocnym trybem życia sprawiło, że w średniowieczu uznano nietoperza za inkarnację Diabła, a w każdym razie symbol mocy zła.

Nic zatem dziwnego, że na pomnikach nagrobnych właściwie się nie pojawiał. Za to od czasów baroku skrzydła nietoperze bywały nieraz dodawane czaszkom lub klepsydrom, co miało podkreślić złowrogi aspekt śmierci lub upływu czasu.

Stopniowo przestano jednoznacznie kojarzyć nietoperza ze złem wcielonym, a w czasach romantyzmu był już "tylko" - owszem - symbolem nocy, nadal kojarzonej ze śmiercią, ale postrzeganym raczej jako motyw wprowadzający nastrój melancholii i "niezbyt groźnej grozy" niż triumfu zła.

Na pomnikach cmentarnych częściej zaczął się jednak pojawiać dopiero na przełomie XIX/XX w., wraz z symbolizmem. I tym razem, jakkolwiek nietoperz często nadawał pomnikowi przesłanie budzące u widza niepokój lub strach, nie był symbolem Szatana, ile raczej posępnego, "ponadwyznaniowego" królestwa śmierci.

© Sowa
10.09.2012

Zobacz też: skrzydła


Do góry