Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Korona

Powszechnie postrzegana jako atrybut władcy tj. symbol jego panowania i wyniesienia ponad innych śmiertelników.

W chrześcijańskiej sztuce sepulkralnej nie występowała jako autonomiczny motyw, choć w epoce baroku czasami wieńczono nią czaszki, podkreślając w ten sposób potęgę śmierci.

Szczególnie bogatą symbolikę korona posiada natomiast w tradycji żydowskiej, gdzie stanowi jeden z najpopularniejszych ornamentów nagrobnych.

Ukazywano ją m.in. adorowaną przez lwy, jelenie, gryfy lub ptaki i wówczas jest ona znakiem Tory - najwyższego prawa i dobra narodu żydowskiego.

Na nagrobkach żydowskich o wiele częściej spotykamy ją jednak w innym znaczeniu, a kluczem do jego interpretacji jest cytat z Talmudu:

Są trzy korony: korona Tory, korona kapłańska i korona królewska, ale Korona Dobrego Imienia przewyższa je wszystkie" (Pirke Awot, 4,17)

Jednostka zyskiwała więc chwałę za sprawą swej wiedzy, czyli studiowaniu Tory, dzięki władzy królewskiej lub sprawowaniu funkcji kapłańskiej. Zarówno jednak mądrość, jak i posiadanie władzy, mogą prowadzić do pychy, toteż myśliciele żydowscy za najważniejsze uznali "Dobre Imię", czyli prawdziwą pobożność, wypływającą z dobrego serca i prawego charakteru.

Na macewach tylko wyjątkowo ukazywano wszytkie trzy korony (cóż, nikt nie jest doskonały ;)), częściej znajdziemy ich pojedyncze egzemplarze - co ważne - prawie wyłącznie na nagrobkach mężczyzn. Właśnie oni posiadali bowiem przywilej zgłębiania boskiego Prawa i piastowania odpowiedzialnych funkcji we wspólnocie żydowskiej.

Korona przysługiwała więc rabinom i osobom znanym ze swej uczoności, potomkom kapłanów (kohenom), przywódcom gminy lub rodu, ale równie dobrze mogła zdobić nagrobek zawsze pokornego wobec wyroków boskich Tewje Mleczarza. W zależności od kontekstu umieszczano ją zatem w sąsiedztwie szafy z księgami lub dłoni w geście błogosławieństwa. We wszystkich wypadkach nieraz dodatkowo obrazowano fakt śmierci danej jednostki, ukazując koronę przekrzywioną lub odwróconą.

Wreszcie, jakkolwiek Torę studiowali tylko mężczyźni, koronę czasami umieszczano również na pomnikach kobiet, aby podkreślić szczególną bogobojność zmarłej lub... jej pokrewieństwo z rabinami.

© Sowa
10.09.2012


Do góry