Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Kaduceusz, kerkeion

Łacińskie słowo caduceus (wywodzące się z greckiego kerkeion) oznacza dosłownie białą laskę noszoną przez heroldów, upoważnionych do przekazywania ważnych informacji np. między przeciwnymi obozami wojskowymi. Tym samym był to symbol zarówno posłannictwa, jak neutralności i pokoju.

Dziś pod tą nazwą najbardziej znana jest laska Hermesa (Merkurego), boga pasterzy, handlu, podróżnych (w tym przewodnika na drodze do Zaświatów), pomysłowości, złodziejstwa, uśmierzania sporów i wreszcie posłańca Olimpu. O jej powstaniu opowiada kilka mitów m.in. miała być darem pojednania od Apolla (okradzionego zresztą wcześniej przez Hermesa) lub zaprowadzić pokój między dwoma, walczącymi wężami.

Jako atrybut Hermesa kaduceusz był o prostu znakiem tego boga, lecz z czasem zaczęto go utożsamiać głównie z umiejętnościami prowadzenia interesów i dyplomacji, zwłaszcza przymiotami mądrości i rozwagi.

Następne pokolenia przejęły praktycznie bez zmian symbolikę laski Hermesa, łącząc ją na stałe z handlem oraz sprzyjającymi mu pokojem i mądrością (Cesare Ripa). Niemałe znaczenie kaduceusz odgrywał też okultyzmie, gdzie interpretowano go jako symbol harmonii żywiołów (laska - ziemia, skrzydełka - powietrze, zwrócone przeciw sobie węże - ogień i woda) lub w ogóle równowagi (dwa splecione węże, z głowami na tym samym poziomie).

Jakkolwiek dziś kaduceusz kojarzy się przede wszytkim z handlem, to od zarania sztuki nowożytnej najczęściej pojawiał się na grobowcach osób związanych z Temidą (sędziów, prawników), gdzie wyrażał ich mądrość oraz umiejętność zachowania rozwagi w ferowanych wyrokach. W tym znaczeniu występował chyba aż do połowy XIX w., lecz wraz z rosnącym znaczeniem klasy średniej, opierającej swą potęgę właśnie na handlu i operacjach finansowych, kaduceusz stał się przede wszytkim jej godłem, co znalazło wyraz m.in. w sztuce cmentarnej.

© Sowa
10.09.2012

PRZYKŁADY


Do góry