Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Instrument muzyczny

Jak nietrudno się domyślić, w ten sposób oznaczano najczęściej groby osób związanych z muzyką np. wirtuozów czy kompozytorów. Emblemat ten przysługiwał jednak również przedstawicielom sztuk pokrewnych, czego przyczyny szukać należy w tradycji starożytnej Grecji.

Instrumenty muzyczne były bowiem atrybutami muz Erato (kitara), Eutrepe (aulos) i Terpsychory (lira i plektrum), reprezentujących kolejno: poezję miłosną, śpiew i poezję liryczną, taniec.

Tym samym grono zmarłych, którym przysługiwały instrumenty muzyczne na nagrobkach, powiększało się o tancerzy i w ogóle aktorów, lecz w praktyce także o mecenasów tejże działalności artystycznej.

Szczególnie często instrumenty muzyczne można znaleźć na monumentach XIX-wiecznych, co było związane raczej z większymi niż kiedyś możliwościami upamiętniania zmarłych niż jakąś szczególną popularnością samego motywu. Warto zresztą odnotować, że nawet w epoce pary i elektryczności artystów muzyki i sceny upamiętniano przedmiotami o rodowodzie antycznym, najczęściej lirą.

W żydowskiej sztuce sepulkralnej instrumenty muzyczne pojawiały się rzadko, a do ich w miarę trafnej interpretacji zazwyczaj niezbędna jest lektura inskrypcji nagrobnej.

Czasami nawiązywały bowiem do imion zmarłych (np. Dawid - kompozytor psalmów czy Miriam - prorokini tańcem i śpiewem wychwalająca Boga zob. Lb 15, 20-21) lub ich przynależności plemiennej (np. Lewici służący w świątyni grali na instrumentach podczas obrzędów).

Dwuznaczną symbolikę miał wizerunek rogu baraniego tzw. szofar, którego używano podczas uroczystych modlitw np. z okazji Rosz Haszana (Nowego Roku). Z jednej strony mógł bowiem zdobić grób trębacza, osoby cieszącej się dużym prestiżem w społeczności żydowskiej, a z drugiej - odnosić się do przyszłości, kiedy jego dźwięk oznajmi przyjście Mesjasza i zmartwychwstanie.

© Sowa
10.09.2012

PRZYKŁADY

  • Wojciech Święcki, Ignacy Gierdziejewski (proj.), Nagrobek Józefa Elsnera na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, 1855 r.
  • Sikorski, Grobowiec Wiktoryny Bakałowiczowej (zm. 1874 r.) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
  • Andrzej Pruszyński, Nagrobek Henryka Wieniawskego (zm. 1880 r.) na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie


Do góry