Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Granatowiec (jabłko granatu)

Dla mieszkańców basenu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu granatowiec należał do drzew bardzo cenionych. W skwarne dni soczysty miąższ jego owoców przynosił orzeźwienie i gasił pragnienie, dodawano go także do wina lub wyrabiano je z soku granatów. Nic zatem dziwnego, że uważano go za znak szczęścia i zdrowia.

Symbolika owoców granatu opiera się jednak na sprzecznościach, pozornie niemożliwych do pogodzenia.

Z jednej strony ze względu na intensywną barwę swego miąższu i liczne nasiona, owoc granatu rychło zajął poczesne miejsce w kultach bóstw miłości, płodności i czasami także jak symbol małżeństwa.

Paradoksalnie te same cechy związały granatowiec ze światem podziemnym. Czerwona barwa przypominała bowiem krew - symbol życia, ale też śmierci (przelana). Doskonale widoczne, liczne ziarna owszem wyrażały odradzanie, ale wpierw musiały przecież znaleźć się w ziemi, do której wraca każda żywa istota. Kwintesencją tego dualizmu jest mit o Korze-Prozepinie, która za sprawą jabłka granatu stała się boginią Hadesu.

Chrześcijaństwo uczyniło z granatu symbol Kościoła - wspólnoty wiernych obfitującej w wielorakość cnót, łask i zasług. Z kolei liczne nasiona tego owocu interpretowano również jako dary Boże lub przymioty Maryi. W sztuce sakralnej granat jest również nawiązaniem do Raju, ale często odwoływano się także do jego antycznego znaczenia jako symbolu życia.

W sztuce sepulkralnej już w epoce starożytnej granat stał się niemal obowiązkowym elementem girland zdobiących starogreckie i starorzymskie sarkofagi, stele czy ołtarze nagrobne. Właśnie stąd przejęli je artyści nowożytni, bez zbytnich reinterpretacji powielając także i owoc granatu. Stopniowo jednak znikał on z pomników i zwłaszcza w naszej strefie klimatycznej, gdzie w naturze granatowców nie uświadczysz.

© Sowa
10.09.2012


Do góry