Sztuka cmentarna


Leksykon symboli nagrobnych i cmentarnych

Chrystogram chi-rho (XP)

Jest to jeden z chrystogramów, czyli skrótów imienia Chrystus (gr. XPIΣTOΣ tj. Christos), wyprowadzony od greckich liter X (chi) oraz P (rho). Jakkolwiek obok IHS [link] znak ten cieszył się ogromną popularnością w ikonografii chrześcijańskiej, to warto pamiętać, iż jeszcze przed narodzinami Chrystusa antyczni skrybowie stosowali tę samą abrewiację dla niektórych wyrazów.

Jako skrót imienia Namaszczonego zaczęto go stosować od połowy II w., głównie w epigrafice. Dopiero Konstantyn Wielki nadał mu rangę powszechnego symbolu chrześcijaństwa, a to ponoć za sprawą zwycięstwa, które (według Euzebiusza z Cezarei) przyniosło cesarzowi umieszczenie monogramu PX na sztandarach podczas bitwy przy moście Mulwijskim (312 r.).

Na pomnikach nagrobnych skrót PX pojawiał się już w inskrypcjach katakumbowych, lecz dalsza jego kariera przebiegała głównie w oficjalnej sztuce sakralnej. Dopiero w XIX w. znów wrócił na cmentarze, gdzie trwa praktycznie do naszych czasów. Obok pierwotnego znaczenia, związanego z imieniem Chrystusa, współcześnie bywa jednak odczytywany również jako łaciński wyraz pax (pokój).

© Sowa
10.09.2012

Zobacz też: chrystogram I.H.S.

PRZYKłADY


Do góry