Epitafia


Spis zmarłych pochowanych na Cmentarzu Świętokrzyskim

I. Wykaz Kazimierza W. Wójcickiego

Nazwiska wymieniane przez Kaziemierza Władysława Wójcickiego w pracy pt. Cmentarz Powązkowski pod Warszawą.

Poniższy spis pochodzi z dzieła Kazimierza Władysława Wójcickiego o Starych Powązkach. Tom trzeci tej pracy został poświęcony dawnym nekropoliom warszawskim i to właśnie tam autor przytaczał ocalałe epitafia oraz dane osób pochowanych m.in. na Cmentarzu Świętokrzyskim.

Napisy ujęte w cudzysłów i pisane kursywą pochodzą prawdopodobnie z zachowanych nagrobków lub innych źródeł, których jednak Wójcicki nie podaje. Resztę zaczerpnął autor z ksiąg kościoła Św. Krzyża.

Nie wydaje się, aby układ poszczególnych epitafii odpowiadał ich pierwotnemu rozplanowaniu na nagrobku. Postanowilam jednak podzielić tekst tu i ówdzie na wiersze, aby choć trochę przypominał epitafium ;-) Podejrzewam też, że została uzupełniona interpunkcja. Są to jednak mało istotne drobiazgi, gdyż najważniejsze jest przecież k o m u  wystawiono dany nagrobek.

Katakumby

1.
"Teresa Laura,
Walentego Sobolewskiego Starosty Warszawskiego
i Izabelli z Grabowskich córka,
Narodzona dnia 14 Pańdziernika 1796 r.,
umarła dnia 5 Września 1798
krótkim życiem długi żal rodzicom zostawiła."

2.
"Quiryna Paulina,
Walentego Sobolewskiegp senatora wojewody
i Izabelli z Grabowskich córka;
urodzona d. 30 marca 1800,
+ 10 maja 1812 roku.
czuła, dowcipna, przyjemna, zaród cnót w niej się spostrzegał."

3.
"Cecylii z Dembowskich hrabiny Grabowskiej,
narodzonej dnia 19 Grudnia 1787,
małżonki, przyjaciółki nieporównanej,
w dniu 17 Stycznia 1821 r. w roku zaś życia 33,
zbyt wcześnie dla dzieci, krewnych, przyjaciół i sierot zgasłej.
Drogie zwłoki wraz i syna nowonarodzonego
Stanisław hrabia Grabowski,
Minister Wyznań i Oświecenia,
Senator, Kasztelan, mąż w żalu rozstania,
a w nadzei połączenia się wiecznego
w tym współnym grobie złożył R. P. MDCCCXXI."

4.
"Antoni Konstanty Zabiełło,
urodził się 1786 r. dnia 10 Czerwca,
umarł 1792 d. 18 Kwietnia."

5.
"Teresa z Sobolewskich Gutakowska,
Starościna Kapinowska,
żyła lat 21,
umarła dnia 23 Marca R.P. 1790."

6.
"Walenty,
Ignacego Sobolewskiego, ministra Sekretarza Stanu
i Józefaty z Zabiełłów syn.
Urodzony 3 Sierpnia 1807 roku,
umarł 8 Stycznia 1822.
Krótko żył, wiele obiecywał."

7.
"Jan Krasiński,
starosta Opinogórski,
orderu Śgo Stanisława kawaler,
na pamiętny sejm roku 1788 pod związkiem konfederacyi,
a laską Stanisława Małachowskiego referendarza wielkiego koronnego,
sławny z gorliwości poseł,
ale sławniejszy z cnót i życia chrześcijańskiego,
żyjąc lat 34,
umarł d. 1 Marca 1790 roku powszechnie żałowany.
Kto to czytasz, uczcij jego zwłoki wspomnieniem:
duszę wesprzyj pobożną modlitwą."

8.
"Tu spoczywają zwłoki Antoniny z Czackich hrabiny Krasińskiej,
Starościny Opinogórskiej,
która przeżywszy lat 78,
dnia 28 Lipca 1834 r. zmarła
i prosi o westchnienie do Boga."

9.
"Tu leży Tadeusz z Lipego Lipski,
za Augusta IIIgo rangą Generał Majora zaszczycony,
pierwej Brzezińskim, potem Łęczyckim kasztelanem kreowany,
tudzież orderem Orła Białego ozdobiony,
w różnych odmianach swej ojczyzny, nieodmienny w gorliwości patryota,
do żadnych obcych nigdy nie należał związków,
w wielu fundacyach pod panowaniem dwóch królów:
Augusta IIIgo i Stanisława Augusta,
czynny zawsze obywatel,
Sędzia, Senator.
Niegdyś z województwa Bełskiego na sejm,
a z Rady Stanu na Kurlandyi poseł,
na Trybunały Deputat przez lat dwa,
Assessor;
Konsyliarz Rady nieustającej przez lat ośm,
Komisarz Skarbu koronnego przez lat dwa,
pełen zasług i chwały,
cały dla swej ojczyzny majątek poświęcił.
Urodził się w Boniowicach ziemi Przemyślskiej,
roku 1725 dnia 17. Sierpnia,
umarł w Warszawie roku 1796 dnia 1 Czerwca.
Śmierć tego męża opłakując
wdzięczne i kochające dzieci,
ten kamień roku 1796 dnia 17 Sierpnia położyły."

10.
JW. Józef hrabia Ankwicz
kasztelan Sandecki,
orderów polskich kawaler.
Umarł w Czerwcu 1794 roku.

Kazimierz Władysław Wójcicki w przypisie do tego nazwiska pisze: "Ankwicz Marszałek Dworu przy Stanisławie Auguście, równie jak Ożarowski, Zabiełło, Ghiggioty i Poniński, pochowani byli w katakumbach bez napisów; przywiedliśmy tu ich wspomnienie jak są zapisani w rękopiśmie opisu cmentarza Śto-Krzyskiego." (s. 6, przyp. 1.)

11.
JW. Piotr Ożarowski,
hetman wielki koronny,
umarł d. 9 Maja 1794 roku.

12.
JW. Józef Zabiełło,
hetman wielki litewski,
umarł d. 9 Maja 1794 roku.

13.
JX. Kajetan Ghiggioty,
kanonik Warmiński,
umarł d. 29 Marca 1796 r.
mając lat 68.

14.
Adam książę Poniński,
podskarbi wielki koronny,
orderów polskich kawaler,
umarł 23 Lipca 1798 r.
żył lat 66.

15.
JW. Jan August Cichocki,
generał-major wojsk koronnych,
kawaler orderu Śgo Stanisława,
żył lat 45,
umarł 18 Listopada 1795 r.

16.
"Kiedy smutek i łzy nie mogą wskrzesić;
miłość oddając ziemi zwłoki, kreśli pamięć bytu
Józefa Chrapowickiego,
kasztelana Mścisławskiego,
który przez zasługi ojczyznie,
przez ludzkość ku bliźniemu był miły;
po najcnotliwszem życiu umarł d. 5 Marca 1801 r.,
wieku swego 70.
 
Istoto Najwyższa!
Twojem on był dziełem,
bądź litościwą, daj przytułek duszy,
o który Cię głos sierot i łzami zalana żona,
pokornie proszą."

17.
"Tu spoczywają zwłoki
Franciszka Stanisława Kostki z grafów von Hutten na Benkowie Czapskiego,
wojewody Chełmińskiego, orderu Orła Białego kawalera,
nietylko starożytnością i świetnością swych przodków,
pierwsze prawie zawsze w kraju posiadających urzędy,
ale też osobistemi tak publicznemi jak prywatnemi
zaszczyconego cnotami.
Dobry ten obywatel, mąż, ojciec, przyjaciel,
ubogich i biednych szczodrobliwy dobroczyńca,
żył około lat 70,
umarł dnia 9 Kwietnia 1802 roku."

18.
"Tu leży Barbara z Bielińskich Kossowska,
umarła d. 10 Czerwca 1801 roku.
 
Cnotliwej matki zwłoki ta kryje mogiła
Dzieciom życie ratując, swoje utraciła."

19.
"Antoniemu Brzeskiemu,
kapitanowi wojsk polskich,
czuła żona pozostała z dziećmi,
miłość i wdzięczność zanosi.
Umarł roku 1806 dnia 6 lutego,
żyjąc lat...
 
Dziatki! tu bierzcie wzór złoty,
Gdy wam to wspomnę, łzy ronię,
Wasz ojciec pełen był cnoty,
Wierny Monarsze i żonie."

20.
Józef Szymanowski
umarł 16 lutego 1801,
żył lat 53

Zapis tylko w księdze rękopiśmiennej Cmentarza.

21.
Franciszek Ignacy Narocki
ur. w 1690 r, zm. po 1809 r (sic!)

Pochowany w katakumbach bez napisu

22.
Józef Bielawski
ur. 1739 r. zm. 1809 r.

Pochowany w katakumbach, kamień z napisem zdruzgotany przy ich zawaleniu się.

23.
"D.O.M.
Tu spoczywa Michał de Bergonzoni
doktor medycyny i chirurgii
b. proto-medyk, inspektor jeneralny służby zdrowia wojska polskiego.
Żył lat 71.
Umarł dnia 5 marca 1819."

[ur. 1748 r.]

24.
"D.O.M.
R. D. Petrus Switkowski
presby: s.
Obiit d. 28 decemb, A. D. 1793."

25.
"D.O.M.
Józef Epifaniusz Minasowicz,
sekretarz jego królewskiej mości,
kanonik katedry kijowskiej.
Umarł dnia 16 Października 1796 roku
w wieku lat 60."

Pochowany w katakumbach, ale płytę skradziono, spoczywał obok grobu Wodzińskiego.

26.
Magdalena z Leżańskich Jasińska
ur. 1770, zm. 1800.

Pochowana w zawalonych katakumbach.

27.
"Józefowi Lipińskiemu
radcy komissyi rządowej wyznań religijnych i oświecenia publicznego,
zmarłemu dnia 23 września 1828 r.
wdzięczna familia."

28.
Antoni Gozdowski
ur. 1708, zm. w kwietniu 1823 r.

Brak nagrobka.

29.
"D.O.M.
Wilhelm Wahlbourg,
doktor medycyny i chirurgii,
professor Królew[sko] Warszaw[skiego] Uniwersytetu,
członek Towarzystwa War[szawskiego] Przyjaciół Nauk.
Żył lat 64,
umarł dnia 20 marca 1823 roku."

Pochowany w rozwalonych katakumbach.

30.
Surowiecki Wawrzyniec,
urodzony 1769 roku pod Gnieznem,
umarł w Warszawie 1827 roku.

Kamień z napisem zniszczony.

31.
Franciszek Łsźniński jenerał.
Umarł 3 sierpnia 1819 roku.

Brak napisu.

32.
"D.O.M.
Dominik Kuczyński
były senator, kasztelan, starosta żurowicki.
Umarł dnia 29 lipca 1819 r.
żył lat 59 wieku.
Wieczny odpoczynek racz mu dać Panie! Amen."

Kamień marmurowy w katakumbach.

33.
"D.O.M.
Tu spoczywa Marek Antoni Pawłowicz
professor królewskiego Warszawskiego Uniwersytetu.
Żył lat 41.
Umarł dnia 24 lipca 1830 roku."

34.
"D.O.M.
Jan Ew. Scisło
kawaler,
mając lat 75
umarł d. 8 lipca 1804 roku,
którego zwłoki żałosna siostra pod tym złożyła kamieniem,
prosząc za jego duszę o Zdrowaś Marya."

35.
"D.O.M.
Mikołaj Kajzer
wdowiec rodem z miasta Bamberg w Bawaryi 1751 r.,
nauczyciel rysunków i geometrii,
obywatel od roku 1777 w tym mieście zamieszkały.
Umarł dnia 10 kwietnia 1829;
w wieku lat 78,
pozostawił syna i trzy córki."

36.
Antoni Samuel Dąbrowski,
ur. 10 czerwca 1774,
zm. w wieku 64 lat.

Bez tablicy.

Do góry

Groby wolnostojące

1.
"Aleksandrze z Grabowskich hrabinie Krasińskiej,
dobrej córce w wieku XVIII życia zmarłej,
smętna matka
Elżbieta z Szydłowskich Grabowska
tę wystawiła pamiątkę, dla ulgi własnego żalu,
dla uproszenia chrześcijańskiego ratunku dla tej,
która z cnotliwych swych przymiotów,
z pięknej urody, była rodziców chlubą,
krewnych i przyjaciół pieszczotą,
a którą Bóg w kwiecie młodości sobie odebrał,
na przykład i naukę,
jako mało doczesnemu szczęściu dowierzać,
jak do niebieskiego nadewszystko zamierzać należy.
Rodziła się 13 Kwietnia 1771, zmarła 12 Maja 1789 roku."

Dalej przytacza Władysław Wójcicki historię nieszczęśliwej miłości Aleksandry i jej męża Franciszka Salezego hrabiego Krasińskiego, którym na drodze stała zaborcza matka (nawet po ślubie!), a także nagłej śmierci Aleksandry1.

2.
"Elżbiecie, Teodora Szydłowskiego Wojewody Płockiego
i Teresy z Witkowskich córce,
Jana Grabowskiego,
Generała Inspektora wojsk W. X. Litewskiego małżonce,
po spełnieniu lat 61 biegu życia,
uprzejmością, dobroczynnością, pobożnością znakomitego;
dnia 28 Maja 1810 roku zmarłej,
w grobie przez siebie dla córki Aleksandry i swoich wystawionym, pochowanej.
Matce najlepszej, dzieci:
Michał Generał Brygady, Kazimierz bywszy Marszałek Wołkowyski,
Stanisław Sekretarz Rady Stanu Ministrów,
Izabella Walentego Sobolewskiego Senatora Wojewody małżonka,
pamiątkę tę nieodżałowanej straty położyli."

Ten z kolei pomnik opatruje Wójcicki uwagą, że możnaby o Grabowskiej wiele napisać, ale od jej śmierci nie upłynęło jeszcze dość czasu, aby:

"bezstronnie uchylić zasłonę, i przyzwać przed sąd historii, tę znakomitą, zbliżoną do tronu, a tak wydatną postać."2

Dwa wieki chyba jednak wystarczą, więc mogę zdradzić, że Elżbieta Grabowska była morganatyczną małżonką Stanisława Augusta Poniatowskiego.

3.
"Tu leżą zwłoki Michała Sokolnickiego,
jenerała dywizyi wojska polskiego,
zmarły dnia 24 września 1816 r.
światłem, cnotą i męstwem znakomity;
Jak ojczyznie służyć, potomnym przykład zostawił."

Tablica marmurowa nie wiadomo czy z katakumb czy z oddzielnego pomnika.

[Według relacji z pogrzebu Sokolnickiego, został on pochowany w katakumbach. - informacja od p. Ireneusza Smółki, za którą Sowa dziękuje ;-) ]

4.
Jan Stomf,
Inspektor Dyrekcji Komunikacyi Lądowych i Wodnych,
zmarł dnia 29 Stycznia 1836 r.

Jedyny ocalały do l. 50-tych XIX w. nagrobek.

Do góry

Zachowane czytelne nagrobki

1.

"D.O.M.
Kajetan Muratowicz S.R.M. capellanus,
spacio XXVII annorum canonicus cathedralis smolenscen:
obiit in domino die XI Janu: MDCCXCI,
aetatis LXVIII Anno,
pium. postulat suffragium."

2.
"Requiestat in pace.
Józef Vidalm urodzony w Landau we Francyi
d. 14. stycznia 1753 roku
umarł w Warszawie d. 28 listopada 1832 r.,
żona i dwaj pozostali synowie jego, ten mu pomnik położyli.
Ojcze nasz! bądź wola Twoja jak w Niebie tak i na ziemi."

3.
"Franciszek Jahołowski,
obywatel województwa brzesko-litewskiego.
Umarł dnia 14 czerwca 1792 r.
mając lat 34."

4.
Bentkowska Marya z Nowickich wdowa obywatelka,
matka Feliksa Benktowskiego,
professora i pisarza.
Zmarła d. 22 stycznia 1829
mając lat 76.

5.
Du Chet Marya, Franciszek,
radca gubernalny i konsul cesarsko-austryacki w Królestwie Polskiem.
Umarł d. 10 Stycznia 1826 r.,
w wieku lat. 57.

6.
Kawczyński, b. mecenas.
Umarł dnia 23 Stycznia 1826 roku.

7.
Nieniewski Feliks, uczeń królewsko-warszawskiego uniwesrystetu.
Umarł dnia 24 maja 1829 r.,
żył lat 21.

8.
Brodziński Piotr,
zm. 4 marca 1825,
lat 30.,
urzędnik z Dyrekcji dróg i mostów,
brat poety Kazimierza.

9.
Sieńkiewicz Antonii,
b, podpułkownik wojsk polskich.
Umarł dnia 9 kwietnia 1825 roku.
Żył 89 lat.

10.
Studiński Józef,
b. komornik graniczny ziemski i geometra przysięgły;
w ostatku, dyrektor domu Towarzystwa Droczynności.
Umarł dnia 21 Października 1825 r.
Żył lat 75.

11.
Pawłowski Piotr,
nauczyciel domu książąt Lubomirskich.
Umarł dnia 10 lutego 1825 roku.
Żył lat 65.

12.
Tyczyński Józef,
urzędnik.
Umarł dnia 4 listopada 1826 r.
Żył lat 26.

Artyści malarze

1.
Antonii Albertandy,
zm. w wieku 70 lat, za Księstwa Warszawskiego.

2.
Karol Bechon,
zm. 16 kwietnia 1812 r.,
w wieku 80 lat.

3.
Wojciech Jaszczołd,
ur. 1763 r., zm. 22 Marca 1821.

4.
Józef Kosiński,
zm. 1 kwietnia 1821 r.
w wieku 68 lat.

5.
Hilary Szpilkowski,
ur. 1753, zm. 1827.

Do góry

II. Wykaz Adama Kosseckiego

Wykaz tablic nagrobnych znajdujących się na cmentarzu św. Barbary w listopadzie 1918 r.

Trudno powiedzieć czy poniższy wykaz to wszytkie tablice, które przetrwały do 1918 r., czy też jakiś ich wybór. Krótka ta broszurka (ok. 20 s.) została wydana dopiero w 1924 r., mimo że na końcu zamieszczono adnotację: "Pisane w listopadzie 1918 r".

Można ją traktować jako uzupełnienie zbioru Władysława Wójcickiego, który w doborze nazwisk kierował się chyba ich "znaczeniem historycznym" tj. ograniczał się do osób znanych, które czegoś tam dokazały w dziejach lub po prostu były popularne w kręgach towarzyskich (np. matka i córka Grabowskie). Zastanawiajace jest jednak, że u Kossowskiego pojawiają się dane Józefa Ankwicza, o którym Wójcicki pisał, że został pochowany bez napisu.

Broszura Adama Kosseckiego nie odzwierciedla właściwego układu napisów, a zastosowany przeze mnie podział na wiersze odpowiada rozłożeniu tekstu pracy Adama Kosseckiego. Ponieważ przepisywałam ją ręcznie, w kilku miejscach nie mogłam się rozczytać :-P, co zaznaczyłam "(?)". Postaram się to poprawić przy najbliższej okazji. Zachowałam także pierwotną kolejność nazwisk.

Uwagi w nawiasach kwadratowych pochodzą od autora broszury.

1.
D.O.M.
Teressa de Poellnitz
Grabowska
Szambelanowa Jego Królewskiej Mości
żyła lat 22
umarła dnia 25 grudnia R.P. 1786.

2.
D.O.M.
Adolf de Boskamp
Lasopolski
Szambelan Jego Królewskiej Mości
umarł w Kwietniu R.P. 1790.

3.
D.O.M.
Stanisław Sokalski
żył lat 41, miesięcy 3
umarł 1 lutego R.P. 1794
Prosi o westchnienie.

4.
D.O.M.
Aleksy Kosłowski
Major wojsk koronnych
umarł dnia 10 sierpnia R.P. 1790 (?).

5.
D.O.M.
Jan Richter
żył lat 15
umarł 5 października R.P. 1793.

6.
D.O.M.
Barbara z Zarębów
Lutoszewska
żyła lat 41 zmarła d. 11 kwietnia R.P. 1795
Prosi o westchnienie.

7.
D.O.M.
Genowefa Brzostowska
Kasztelanowa Mazowiecka
umarła dnia 18 sierpnia R.P. 1792.
[żona Aleksandra Brzostowskiego, Kasztelana Mazowieckiego posła do Sejmów r. 1788, dziedzica Białożórki]

8.
D.O.M.
Aleksandra Bogdanowiczówna
umarła dnia 27 lipca 1790

9.
D.O.M.
Urodzona Apolonja Borowska
żyła miesięcy 18
umarła dnia 30 maja 1790

10.
D.O.M.
Adam Frost
żył lat 17 miesięcy 5
umarł dnia 30 maja R.P. 1793

11.
D.O.M.
Barbara Hecklowa
żyła lat 65
umarła dnia 27 marca R.P. 1791

12.
D.O.M.
Kunegunda Longantówna
umarła dnia 13 marca R.P. 1796

13.
D.O.M.
Ewa Karpińska
wdowa, żyła lat 79
umarła dnia 27 maja R.P. 1790.

14.
D.O.M.
Anna z Witanowskich
Rostkowska
wdowa
umarła dnia 27 maja R.P. 1790

15.
D.O.M.
Wojciech Braunhalter
żył lat 71
umarł dnia 14 lutego R.P. 1795

16.
D.O.M.
Marjanna Abeskowa (?)
żyła lat 38
umarła dnia 2 grudnia R.P. 1790

17.
D.O.M.
Boże bądź miłościw duszy kapłana
Jan Kanty Antonowicz
pleban wołkowyski lat 66 żyjący, tu złożony 16 marca R.P. 1799

18.
D.O.M.
Elżbieta Busłowska
zyła lat 36
umarła R.P. 1793

19.
D.O.M.
Błażej Łazucki
żył lat 52
umarł dnia 2 września R.P. 1792

20.
D.O.M.
J. W. Józef hrabia Ankwicz
Kasztelan Sandomierski
orderów polskich kawalier
umarł w 1794 r.
[Poseł extraordynynaryjny Polski do Kopenhagi, a w r. 1793 poseł krakowski na Sejm do Grodna, gdzie grał wielce ujemną rolę. Za poparciem moskiewskiego ambasadora Siewersa, został marszałkiem Rady Nieustającej]

21.
D.O.M.
Adam
Żyman
Konsyljusz Jego Królewskiej Mości
żył lat 71
umarł dnia 10 kwietnia R.P. 1790.

oprac. Sowa
24.11.2006

Przypisy:

  1. K.W. Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą : T. 3, Warszawa 1858, s. 3-4.
  2. K.W. Wójcicki, op. cit., s. 4.

Źródła:

  • K.W. Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą : T. 3, Warszawa 1858.
  • A. Kossecki, Nagrobki XVIII stulecia na byłym cmentarzu Św. Barbary na Koszykach w Warszawie, Krasnystaw 1924 [pisane w listopadzie 1918 r].

Na skróty
Wykaz K.W. Wójcickiego
    Katakumby
    Groby wolnostojące
    Czytelne nagrobki

Wykaz Adama Kosseckiego

Zobacz też
Cmentarz Świętokrzyski

Powrót


Do góry