Epitafia


Anna Michałowska, Dariusz Rozmus, Marta Rozmus, Andrzej Witek

Nowy cmentarz żydowski w Olkuszu
Katalog nagrobków
(wybór)

I.

  1. Sprawiedliwość będzie szła przed nim.
  2. Reb
  3. Chaim
  4. Lewkowitsz.
  5. Pieśń żałobna
  6. Żałoba i wielki smutek dotknęły nas.
  7. W tym dniu został wylany gniew z Nieba na nasz obóz
  8. i przecięte zostało życie człowieka drogiego, jeszcze w wiośnie [swoich lat].
  9. Wielkość prac Boga była wysławiana przez [jego] uczynki,
  10. ponieważ rozdawał swoje pieniądze i świadczył miłosierdzie.
  11. Biednym dziewczętom dawał posagi
  12. i przekazywał je ich mężom w prezencie.
  13. Jego dobroczynność zapewni mu wieczny spoczynek.
  14. Na tym kamieniu będzie wyryta pamięć o nim
  15. błogosławiona wiecznie, aby [ją] przekazywać z pokolenia na pokolenie.

II.

  1. Tu pochowany
  2. Biada nam, gdyż wielkie jest nasze nieszczęście
  3. z powodu śmierci naszego ojca, człowieka poważanego,
  4. [który] postępował nienagannie i działał uczciwie, pana
  5. Jehudy Lejba
  6. syna morenu1 reb Mordechaja Josefa-oby jego światło świeciło!,
  7. Blumenfeld.
  8. Zmarł i został pogrzebany 13 tamuz,
  9. w 41 roku życia,
  10. roku 688 według skróconej rachuby2.
  11. Oby dusza jego została związana w węzełku życia!

III.

  1. Pieśń żałobna
  2. [Mężczyzna] prawy i hojny, szanowany i postępujący doskonale.
  3. Dlatego pokój nastanie aż do uwolnienia ducha.
  4. Ciało będzie spoczywać aż do przyjścia mesjasza.
  5. Przyniesie swoim synom zasługę w kraju życia.
  6. W jego duszy były zawsze wszystkie odpowiednie cechy.
  7. Oto siedemdziesiąt lat [był] między [ludźmi] prawymi i doskonałymi.
  8. Z dobrego zamiłowania chodził do domu modlitwy.
  9. Ze względu na jego dobre imię [Bóg] wspomni nas dla jego pamięci.
  10. Bóg obdarzył powodzeniem jego drogę i będą błogosławić go w pokoleniu [ludzi] prawych.
  11. Jego dusza będzie związana w węzełku życia3.

IV.

  1. Pomnik dla duszy żyjącej
  2. Wielkie zmartwienie pozostało z jego powodu.
  3. Jego piękne uczynki były liczniejsze, niż to można policzyć.
  4. Postępował bardzo skromnie i uczciwie
  5. i kroczył drogą sprawiedliwości i prawości.
  6. Jego słowa [były] całkowicie spokojne i rozsądne.
  7. Bóg umieści jego duszę wśród żyjących.
  8. Tu pochowany mężczyzna drogi, doskonały w swoich czynach, [reb]
  9. Jehuda syn reb ...
  10. 10 Gero ...
  11. Zmarł w dobrej sławie...
  12. ad[ar] ...4

V.

  1. Pieśń żałobna
  2. Żałobnicy postawili ten znak.
  3. Grób skrywa w sobie człowieka wierzącego.
  4. Jego ręce i serce [służyły] Panu Niebios dzień w dzień
  5. i wykonywał czyny dla potęgi duszy.
  6. Jego usta modliły się, a jego język [unikał] plotek.
  7. Otwierał swoje usta aby wysławiać Boga. [Bóg] nie pomniejszył [go] -
  8. zbudował mu siedzibę w ogrodzie na wysokościach,
  9. uczynił mu łoże między [ludźmi] doskonałymi.
  10. Rozdzielał swój chleb i jadł jak ten, który pości.
  11. Jego doskonałym łożem jest odpowiednie miejsce odpoczynku.
  12. Oby dusza jego została związana w węzełku życia!5

VI.

  1. Tu pochowany
  2. młodzieniec poważany, bogobojny,
  3. [który] zajmował się Torą i dobrymi uczynkami.
  4. Wszyscy jego znajomi ... jego pochwały. Szanowny
  5. Josef Aharon
  6. syn morenu pana reb Chaima Mosze
  7. Mrowke
  8. ze Strzemieszyc.
  9. Zmarł w święty szabat, drugiego [dnia] Szawuot6.
  10. w 19 roku życia,
  11. roku 688 według skróconej rachuby7.
  12. Oby dusza jego została związana w węzełku życia!

VII.

  1. Młodzieniec, narzeczony, znawca Tory i [człowiek] bogobojny
  2. - tu pochowany -
  3. bardzo drogi, wspaniały, szanowny pan
  4. Mosze Szmuel
  5. syn reb Chenocha Dawida lewity - oby jego światło świeciło!,
  6. Fridberg,
  7. dajan8 i nauczyciel sprawiedliwości świętej gminy Będzin. Zmarł w dobrej sławie
  8. i został pogrzebany w piątek, wieczór świętego szabatu, 13 tamuz
  9. 673 według skróconej rachuby9. Oby dusza jego została związana w węzełku życia!

VIII.

  1. Tu pochowany młodzieniec poważany, szanowny pan Boruch Nachum Josef syn przywódcy
  2. reb Chenocha Dowa - oby jego światło świeciło na wieki!
  3. Płaczem i pieśnią żałobną lamentowali.
  4. Wielkie zniszczenie i nieszczęście dotknęły nas.
  5. Pociemniało słońce i zniszczony został księżyc.
  6. Cierpienia [i] narzekania są z powodu śmierci naszego syna,
  7. słabej rośliny i drzewa w wiośnie swego kwitnienia.
  8. Życie młodzieńca ...
  9. ...10

IX.

  1. Tu pochowany
  2. Dzień wichru i burzy oraz gorzkie nieszczęście
  3. dotknęły nas - wszystkich mieszkańców naszego miasta,
  4. ponieważ zakończyło się życie drogiej duszy.
  5. Słabe drzewo jeszcze w wiośnie swoich dni,
  6. młodzieniec i znawca Tory, aby zdobywać wiedzę
  7. leżał w namiotach Tory dzień i noc.
  8. Jego Tora była jego oparciem. Przejmująco i gwałtownie
  9. będą upłakiwać liczni chwałę jego Tory.
  10. Jego imię: młodzieniec szanowny
  11. Idl
  12. ...

X.

  1. Był to rabin wybitny i pobożny, pan
  2. Jeszaja Elchonen syn zmarłego pana Josefa błogosławionej pamięci.
  3. Tu pochowany
  4. Na wieki będzie wyryty pomnik dla drogiej duszy.
  5. Jego imię i pamięć będą trwały dla jego potomków.
  6. W naszym mieście pełnił swoją służbę w świętości.
  7. Zajmował się ubojem rytualnym i sprawdzaniem [mięsa]11.
  8. W swojej pracy opasał się siłą i dzielnością.
  9. Człowiek skromny, schylał się przed każdym.
  10. Nocą i dniem pragnął jedynie medytować
  11. [i] studiować prawa i Torę Jeszuruna12.
  12. Zmarł w dobrej sławie dnia 22 ijar roku
  13. 677 według skróconej rachuby13. Oby dusza jego została związana w węzełku życia!14

XI.

  1. Pieśń żałobna
  2. Gorzki piołun, gorzki dzień.
  3. Ogromny smutek zapanował u nas.
  4. Kaznodzieja, krytykujący biednego i bogatego.
  5. Uczciwość jego czynów kto wyrazi?
  6. Prawość jego działania kto opowie?
  7. Dniem i nocą studiował uczciwie.
  8. Dobre imię i człowiek mądry.
  9. Uczciwość jego czynów została zbadana w Niebiosach.
  10. Wielkimi względami cieszył się w Ogrodach Edenu15.

XII.

  1. Tu pochowany
  2. rabin znakomity, pobożny i drogi,
  3. reb Icchak Itsza,
  4. syn reb Awrahama Cwi - niech odpocrywa w pokoju!
  5. Lament rozszedł się w naszych obozach,
  6. kiedy szalała burza śmierci
  7. i życie zostało odcięte od drogiej duszy.
  8. Kochał rozważanie Tory prawdy
  9. i studiował u sprawiedliwych (cadyków).
  10. Podczas swojego życia był pełen wiedzy.
  11. Pewnie stawiał swoje kroki drogą prawości.
  12. Jego dusza wstąpiła do Niebios
  13. pierwszego dnia Rosz ha-Szana roku 67016.
  14. Oby dusza jego została związana w węzełku życia!

XIII.

  1. Tu pogrzebany
  2. Boże pełen miłosierdzia, mieszkający na wysokościach,
  3. daj prawdziwy odpoczynek na skrzydłach
  4. Szechiny17, na wysokościach świętych i czystych,
  5. lśniących jak blask firmamentu, duszy
  6. pana Meira syna reb Szaula Natana,
  7. który odszedł do wieczności. Dla żebraków
  8. jałmużna jest dla upamiętnienia jego duszy.
  9. W Ogrodzie Eden będzie jego odpoczynek. Dlatego
  10. Pan miłosierdzia skryje go w cieniu
  11. swoich skrzydeł na wieki i zwiąże w węzełku życia
  12. jego duszę - Bóg jest jego dziedzictwem - i będzie umieszczony
  13. na swoim łożu w pokoju i będzie wychwalany. Amen!

XIV.

  1. Jak wielki jest ból i smutek naszej duszy!
  2. Burza i zniszczenie zepchnęły [go] do grobu.
  3. Torę i przykazania szanował.
  4. Pamiętał zawsze o dobroczynności wobec biednych.
  5. Liczni opłakiwali we łzach twoją duszę.
  6. Zmarł nasz ojciec, korona naszej głowy.
  7. Swoich synów prowadził drogą Tory i bojaźni.
  8. Dokonał wielu wysiłków, aby dać schronienie sprawiedliwym (cadykom).
  9. Biedni jedzą przy jego stole.
  10. I ze wszystkich swoich sił trudził się, aby obrzezać każde [niemowlę] płci męskiej18.
  11. Obfita mądrość zeszła na niego.
  12. Płacz był słyszany z każdej strony.
  13. Sprawiedliwy i skromny zszedł do grobu.
  14. Biada! - będą wołać wśród łez.
  15. Promień słońca pociemniał w południe.
  16. Jest to reb Mosze Starzec
  17. syn reb Dawida Icchaka błogosławionej pamięci.
  18. Zmarł 22 [dnia] miesiąca nisan,
  19. ostatniego [dnia] Pesach 693 od stworzenia świata19.
  20. Oby dusza jego została związana w węzełku życia!20

XV.

  1. ...
  2. Zmarła 2 dnia miesiąca ...
  3. w 64 roku życia, roku ...
  4. Żałoba spadła na nas i ...
  5. W dniu jej śmierci ...
  6. ...
  7. ... cierpiała niełaskę i wstyd.
  8. ... dobroczynność i była miłosierna wobec potrzebujących.
  9. Przez wszystkie dni życia cierpiała ból i smutek.
  10. Zawsze była zawstydzana między ludźmi i milczała.
  11. Jej mąż i jej potomstwo lamentują wspominając ją.
  12. Stwórca umieści jej duszę między [ludźmi] prawymi.
  13. Na tym kamieniu będzie wyryta pamięć o niej na zawsze.

XVI.

  1. Tu pochowana
  2. Pieśń żałobna
  3. Niebiosa zesłały wicher i ...
  4. Wielki ból ... aby rozedrzeć ubranie.
  5. Została mi zrzucona korona mojej chwały i ...
  6. Oddaliła się i odeszła ode mnie moja matka, wśród córek [kobieta] prawa.
  7. Wielkość twojego miłosierdzia i twoich uczynków była znana w bramach21.
  8. Będą cię wysławiać i będą błogosławić ci wszyscy przyjeżdżający do miasta i [mieszkający] w nim.
  9. I nie będę w stanie uspokoić się. Pozostaję w smutku
  10. po mojej matce, ponieważ jej nie ma. Wicher wyrwał ją.
  11. 2 aw powróciła do ziemi.
  12. Och, teraz Panie Niebios w węzełku życia
  13. zwiążesz jej duszę22.

XVII.

  1. Alon Bachut23
  2. Postępowała wzorem kobiet prawych.
  3. Bólu jej cierpienia nie można opowiedzieć!
  4. Została wyrwana w młodych latach.
  5. Jej chwała i jej majestat odeszły do Niebios,
  6. w miesiącu aw [Bóg był] gotowy do zapłaty.
  7. Dwoje dzieci pozostawiła w mizernym położeniu.
  8. Nie sposób opisać jej śmierci!
  9. Bohaterowie pełni zasług byli [jej] przodkami.
  10. Miejsce jej spoczynku jest w [Ogrodzie] Eden, w błogości,
  11. aż do przybliżenia się końca cudownych czynów.
  12. Pokój jej prochom!24

XVIII.

  1. Tu pochowana
  2. kobieta w młodym wieku, poważana
  3. i skromna, z prawego rodu,
  4. koroną była dla swojego męża,
  5. w miłosiernych dobrych uczynkach była pośpieszna,
  6. pani Chana córka
  7. morenu reb Isachara - oby jego światło świeciło! Zmarła
  8. dnia 18 elul roku
  9. 673 według skróconej rachuby25 Oby dusza jej została związana w węzełku życia!

XIX.

  1. Kobieta poważana, skromna, pobożna i droga,
  2. pani Sara Tolca, córka reb Awrahama Elchonena błogosławionej pamięci,
  3. tu pochowana.
  4. Ruina i zniszczenie zapanowały w naszych bramach.
  5. Podnieście lament z powodu śmierci drogiej kobiety -
  6. [która] swoimi uczynkami wyróżniała się spośród kobiet w namiocie -
  7. dzieci i potomstwo [jej] łona.
  8. Lecz w Torze jest siła aby ich wzmocnić,
  9. aby otworzyć drogi prawości i skromności.
  10. Wieczna Opoka wzięła w Niebiosa
  11. chwałę naszej wspaniałości w 5 dniu
  12. miesiąca siwan roku 673 według skróconej rachuby26.
  13. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!

XX.

  1. Tu pochowana
  2. kobieta poważana,
  3. [która] będzie błogosławiona przez kobiety w namiocie. Pani Lea córka
  4. pana Israela Szmuela błogosławionej pamięci. Zmarła w dniu świętego szabatu
  5. 2 elul roku 671 według skróconej rachuby27. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!
  6. Nocą i dniem niech nie spocznie źrenica naszego oka.
  7. Och! Została wzięta od nas ozdoba naszej głowy.
  8. Obserwowali i patrzyli czy jest cierpienie takie, jak nasze28.
  9. W nieszczęściu jest córka naszej matki, niech wyleje się nasze serce!
  10. Nasze nieszczęście jest wielkie jak morze. Kto nas uleczy?
  11. I powiększy [Pan] lament i opłakiwanie z powodu córki Lei.
  12. Była dzielną kobietą, czyniła wolę swojego męża.
  13. Wyciągała ręce do potrzebującego i do biednego kierowała swoją dłoń.
  14. [Człowiek] czysty będzie spoczywał razem z jej miłosierdziem.
  15. Na wieki będzie trwała i w Ogrodzie Eden będzie miejsce jej spoczynku.

XXI.

  1. Tu pochowana
  2. Opłakujcie ją - lament nad śmiercią
  3. matki dzieciom, bujnej oliwki,
  4. kobiety poważanej, dzielnej kobiety.
  5. Była obdarzona mocą aby utrzymywać
  6. swój dom i kroczyła drogą cnoty. Pani
  7. Rebeka Malka
  8. córka pana Szlomo Cwi błogosławionej pamięci. Zmarła i została pogrzebana w
  9. poniedziałek 23 tamuz 676 według skróconej rachuby29.
  10. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!

XXII.

  1. Pieśń żałobna
  2. Słońce i księżyc z wysokości zabrały swoje światło.
  3. Tego dnia wicher gniewu i zniszczenie spadły na nas.
  4. Upadła owocująca winorośl z powodu jej pierworodnych gron.
  5. Nasze oczy opłakiwały odejście jej duszy podczas porodu.
  6. Kobieta poważana i wybitna, z dostojnego rodu.
  7. Pomagając ubogim pewnie stawiała swoje stopy.
  8. Jej ręce dawały sekretnie dary biednym.
  9. Jej czyny przyprowadzą ją na miejsca odpoczynku.
  10. Wielkie było jej miłosierdzie wobec uciemiężonych i zmartwionych.
  11. Wspomnienie o niej będzie wyryte w wersach tego kamienia
  12. dla wiecznej pamięci - [kobieta] droga nie zostanie zapomniana30.

XXIII.

  1. Pomnik nagrobny
  2. Będziemy gorzko płakać w naszych rozmowach,
  3. dla naszych złamanych serc nie ma pocieszenia.
  4. Zmęczyły się nasze oczy, zgasło [ich] światło.
  5. Kobieta wspaniała zmarła w prawości31.
  6. w 46 roku życia -
  7. jest to pani
  8. Malka Brajndil
  9. córka morenu pana Jekutiela błogosławionej pamięci i żona
  10. reb Mordechaja Jehudy - oby jego światło świeciło!,
  11. Talerman32.
  12. Zmarła 17 dnia miesiąca szwat
  13. roku 672 według skróconej rachuby33, [w] Olkuszu.
  14. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!

XXIV.

  1. Tu pochowana
  2. kobieta poważana i droga, w młodym wieku,
  3. pani Doba córka
  4. reb Meira. Zmarła drugiego [dnia] Sukot34 670 według skróconej rachuby35,
  5. Pieśń żałobna
  6. Płynęły łzy w gorzkim płaczu
  7. nad śmiercią [kobiety] prawej, w młodzieńczym wieku.
  8. W kwiecie wieku odeszła na cmentarz,
  9. małym dzieciom pozostawiła opłakiwanie.
  10. Na tym wzgórzu stoją żałobnicy,
  11. już dawno podnieśli płacz i lamentują.
  12. Nie będziecie głosić jej siły, ale jej zniszczenie.
  13. Prawość jej duszy rozbłyśnie w ogrodzie rozkoszy36.
  14. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!

XXV.

  1. Tu pochowana
  2. kobieta poważana, wybitna
  3. pani Malka, córka
  4. zmarłego reb Chaima - jego dusza w [Ogrodzie] Eden.
  5. Zasłoną żałoby zasłoniliśmy się w zniszczeniu,
  6. kiedy pociemniały Niebiosa i straciły swój blask.
  7. Przerwana została nić życia kobiety poważanej.
  8. Kroczyła drogami [ludzi] prawych i trzymała się dobra.
  9. Córka [ludzi] szlachetnych i potomków [ludzi] wierzących.
  10. Przynaglała swoje potomstwo, aby trzymało się drogi
  11. [ludzi] prawych i uczciwych ścieżek - dla jego szczęścia.
  12. Dzień wstąpienia jej duszy do Niebios:
  13. numer 25 w [miesiącu] tamuz roku 66937.
  14. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!38

XXVI.

  1. Tu pochowana
  2. kobieta poważana, skromna i znacząca,
  3. pani Rebeka córka zmarłego pana Mordechaja błogosławionej pamięci.
  4. Liczne [jej] czyny i uczynki prawe
  5. są wyryte w wersach tego kamienia.
  6. Przed Nim ... uczynki jej miłosierdzia.
  7. Prowadziła dziewczęta pod małżeńską chupę39.
  8. W jej majątku [było wsparcie] na wyswatanie sierot,
  9. aby zapewnić [im] żydowski ślub ... aż powiększyła się jej radość.
  10. Z dobroci została ofiarowana swojej rodzinie, aby im okazać łaskawość.
  11. Śpiewała wychwalając Go w synagodze, wśród narodu.
  12. Wzywała Boga przy światłach uświęceń szabatu
  13. przez wszystkie dni swojego życia. I powróciła do Niebios
  14. dnia 10 tewet roku 669 według skróconej rachuby40.
  15. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!41

XXV.

  1. Tu pochowana
  2. Pieśń żałobna
  3. Zasmuciliśmy się i gorycz wypełniła nas.
  4. Nie rozkwitnie, ponieważ została przecięta
  5. chwała kobiety poważanej i drogiej duszy.
  6. Wobec woli męża zachowywała milczenie i była [mu] pomocą.
  7. Zajmowała się zaopatrywaniem swojego domu i strzegła [go].
  8. Dodawała sił rękom uczonego w Torze, aby je wzmocnić.
  9. Stawiała kroki ścieżkami [kobiet] cnotliwych.
  10. W wersach tego kamienia będzie wyryte jej imię:
  11. Rakl42 córka reb Awrahama Aby.
  12. Jej dusza wstąpiła do Niebios
  13. gorzkiego dnia, 3 dnia miesiąca
  14. adar I roku 67343.
  15. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!44

XXVI.

  1. Mrok i ciemność skryły nasze namioty.
  2. Burza gniewu Stwórcy dosięgła nas.
  3. Zakończyły się dni życia kobiety uczciwej i prawej,
  4. [która] pewnie stawiała [swoje] nogi drogą uczciwości.
  5. Ze wszystkich sił zajmowała się opieką nad szpitalami,
  6. [a] jej ręce zajmowały się posiłkami dla chorych.
  7. Czyniła miłosierdzie okazując łaskawość potrzebującym i biednym.
  8. Siedziba cnoty i rozwagi znajduje się w ruinie.
  9. Nad nią [stoi] ta marmurowa skała.
  10. Niech błogosławiona pamięć o niej o będzie zapisana na wieki!45

XXVII.

  1. Tu pochowana
  2. kobieta skromna i poważana,
  3. dzielna kobieta, bogobojna, pani
  4. Masza
  5. córka reb Icchaka Zeewa Wolfa błogosławionej pamięci,
  6. żona reb Emanuela błogosławionej pamięci
  7. Unger46.
  8. Zmarła w dobrej sławie 17 aw
  9. roku 696 według skróconej rachuby47,
  10. w 70 roku życia.
  11. Wśród kobiet w namiocie będzie błogosławiona jak żona Chebera.
  12. Jej dobre imię jest znane w każdym zakątku i stronie.
  13. Swoich synów wychowywała na błogosławieństwach Tory.
  14. Była uważna w [przestrzeganiu] przykazań danych kobietom.
  15. I Wspaniałomyślnie dawała swój chleb biednym.
  16. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!

XXVIII.

  1. Kobieta poważana i skromna
  2. tu pochowana.
  3. Pracowała ze wszystkich swoich sił, aby utrzymać swojego męża
  4. i swoje potomstwo oraz prowadziła je drogą prawości.
  5. Sara Lea
  6. córka zmarłego reb Aszera błogosławionej pamięci,
  7. żona reb Mosze Jakowa sofera48 - oby jego światło świeciło!,
  8. Robak.
  9. Zmarła 25 [dnia] miesiąca adar
  10. I roku 69849 według skróconej rachuby50.
  11. Oby dusza jej została związana w węzełku życia!

XXIX.

  1. Tu pochowany
  2. Pieśń żałobna
  3. Bardzo nam gorzko, nasze nieszczęście jest wielkie jak morze.
  4. Zniszczenie dotknęło nas, ponieważ została nam zabrana korona naszej głowy.
  5. Biada! Nie ma naszego ojca - mężczyzny prawego, który znał modlitwy.
  6. Jego dni były krótkie i mizerne, a mimo to zajmował się Torą z radością.
  7. Jego oczy przestały widzieć synów i domowników pozostających przy życiu.
  8. Przyciągał ich do Tory, do słów Boga, do miłości i do bojaźni Bożej.
  9. Przez nauczanie swoich ust strofował ich, a w świetle jego mądrości była ukryta ... i miłość51
  10. [Boże] mieszkający wśród cherubinów, rozciągnij Twoje miłosierdzie dla [jego] wiedzy i jego duszy -
  11. w węzełku życia oby została związana.
  12. Jest to Mosze Jakow
  13. syn reb Awrahama Szlomo kohena52 błogosławionej pamięci.
  14. Zmarł 5 [dnia] miesiąca tamuz roku 69453.

Do góry

Przypisy:

  1. morenu - "nasz nauczyciel", z czasem utracił swoje znaczenie i stal się określeniem pobożności zmarłego [przyp. Sowa]
  2. l3 tamuz 688 = 1. VII. 1928.
  3. Pierwsze litery wersów tworzą imię Jeszaja syn Szymona.
  4. Pierwsze litery wersów 2-7 tworza imię Jehuda.
  5. Początkowe litery wersów (w wersie 2, 3, 8, 9 i 10 dwie, a wersie 11 - cztery pierwsze litery) tworzą imię: Jakow Josef syn Icchaka Szlomo.
  6. Szawuot - święto Tory, przypadało po siedmiu tygodniach po Pesach (Pesach obchodzono 15 nissan tj. na przełomie marca i kwietnia). [przyp. Sowa]
  7. drugi dzień Szawuot 688 = 7 siwan 688 = 26. V. 1928.
  8. dajan - sędzia gminny, wydawał wyroki w sprawach cywilnych, opierając się głównie na Talmudzie.[przyp. Sowa]
  9. 13 tamuz 673 = 18. VII. 1913.
  10. Pierwsze litery wersów tworzą imię Boruch Nach...
  11. tzw. szachet, czyli rzeźnik, funkcja ta była bardzo odpowiedzialna i... opłacalna. Wymagała nie tylko wiedzy o gatunkach zwierząt, których mięso można spożywać (ze względu na przepisy religijne), ale też doskonałej znajomości anatomii. W tradycyjnym judaizmie istnieje bowiem zakaz spożywania krwi, stąd szachet musiał się nieźle natrudzić, aby w ciele, dajmy na to takiej krowy, nie pozostała kropla krwi.
  12. Jeszurun ("prawy, uczciwy") - poetyckie imię Izraela, pokazujące jego idealny charakter.
  13. 22 ijar 677 = 14. V. 1917.
  14. Pierwsze litery wersów tworzą imię Jeszaja Elchon[en].
  15. Pierwsze litery wersów tworzą imię Mordechaj Isachar.
  16. pierwszy dzień Rosz ha-Szana = 1 tiszri 670 = 16. IX. 1919.
  17. Szechina - boska emanacja, obecność. Trudno to wyjaśnić, ale chodzi o coś w rodzaju "części" istoty Boga, z którą człowiek może się zjednoczyć, i którą może odczuć. To taki "przystosowany" do ludzkiego pojmowania aspekt Boga. Mówiono np. że w domu pobożnym, gdzie wszyscy się kochają może zamieszkać Szechina. Także wyjątkowo świętobliwi ludzie mogli doświadczyć duchowego zespolenia z Bogiem właśnie poprzez Szechinę. Wygląda na to, że właśnie kimś takim miał być bohater owego epitafium. [przyp. Sowa]
  18. Możliwe zatem, że zmarły był mohelem, zwanym po polsku rzezakiem. [przyp. Sowa]
  19. 22 nisan 693 = 18. IV. 1933.
  20. Pierwsze (w wersach 7 i 8 dwie pierwsze) litery wersów powiększone i tworzą imię: Mosze Starzec syn reb Dawida Icchaka.
  21. Brama - tworzyła część składową obwarowania miejskiego, ale zarazem była ona dla mieszkańców mijscem zebrań politycznych, załatwiania spraw handlowych, a zwłaszcza sądowych. Stąd "w bramie" = "w sądzie". - hasło Brama [w:] Piśmie Świętym Starego i Nowego Testamentu : w przekładzie z języków oryginalnych, Poznań 1980, s. 1421, kol. 2. [przyp. Sowa]
  22. Pierwsze litery wersów są powiększone i tworzą imię: Sara Priwa.
  23. Alon Bachut ("dąb płaczu") - miejsce grobu Debory, w pobliżu Betel, por. Rdz 35,8.
  24. Pierwsze litery wersów tworzą imię: Dina Bila - jej dusza w [Ogrodzie] Eden.
  25. Dzień zapisany za pomocą anagramu wyrazu "żywy"; 18 elul 673 = 20. IX. 1913.
  26. 5 siwan 673 = 10. V1. 1913.
  27. 7 2 elul 671 = 26. VIII. 1911.
  28. Pierwsze litery wersów 6-8 tworzą imię Lea córka Szoela błogosławionej pamięci.
  29. 23 tamuz 676 = 24. VII. 1916.
  30. Pierwsze litery wersów (w wersie 7 dwie pierwsze) są zaznaczone i tworzą imię: Hinda córka Israela.
  31. Pierwsze litery wersów 2-5 tworzą imię Malka.
  32. Inna możliwość odczytania nazwiska: Tolerman.
  33. 17 szwat 672 = 5. II. 1912.
  34. Sukot - tzw. Święto Szałasów, obchodzone na pamiątkę czterdziestoletniej wędrówki Izraela po wyjściu z Egiptu. Rozpoczyna się 15 tiszri (wrzesień - październik) i trwa 7-8 dni. [przyp. Sowa]
  35. drugi dzień Sukot 670 = 16 tiszri 670 = 1. X. 1909.
  36. Pierwsze litery wersów 6-13 (w wersie 10 dwie pierwsze, a w wersie 13 pierwsza i trzecia) są zaznaczone i tworzą imię Doba córka Meira.
  37. 25 tamuz 669 = 14. VII. 1909.
  38. Pierwsze litery wersów (w wersie 9 dwie pierwsze litery) są zaznaczone i tworzą imię: Malka córka Chaima.
  39. Chupa - rodzaj baldachimu, symbolizującego przyszłe wspólne domostwo małżonków, pod którym odbywa się część uroczystości ślubnych. O ile się nie mylę pod chupę wprowadzają przyszłego męża i żonę rodzice. W tym wypadku, można się domyślać, że owa kobieta urządzała wesela dla sierot, co zdaje się potwierdzać ciąg dalszy inskrypcji [przyp. Sowa].
  40. 10 tewet 669 = 3. 1. 1909.
  41. Pierwsze litery wersów tworzą imię: Rebeka córka Mordechaja.
  42. Inna możliwość odczytania imienia: Rokl.
  43. 3 adar I 673 = 10 II. 1913.
  44. Pierwsze litery wersów tworzą imię: Rakl córka Awrahama.
  45. Pierwsze litery wersów tworzą imię Ester Fajga.
  46. Inna możliwość odczytania nazwiska: Onger.
  47. 17 aw 696 = 5. VIII. 1936.
  48. Sofer - pisarz, również bardzo odpowiedzialna funkcja. Sofer sporządza ważne dokumenty takie jak np. ketuba (kontrakt ślubny), ale przede wszystkim przepisuje Torę, co jest prawdziwą próbą cierpliwości i zdolności pisarza, gdyż jedna, choćby najdrobniejsza pomyłka równa się rozpoczynaniu pracy od nowa. [przyp. Sowa].
  49. Rok zapisany za pomocą anagramu: "zostanie obmyta, oczyszczona".
  50. 25 adar I 698 = 26. 11. 1938.
  51. Pierwsze litery wersów 3-9 są zaznaczone i tworzą imię: Mosze Jakow.
  52. Kohen - kapłan [przyp. Sowa].
  53. 5 tamuz 694 = 18. V1. 1934.

Źródło:

  • K. Kocjan, A. Michałowska, D. Rozmus et. al., Nowy cmentarz żydowski w Olkuszu, Kraków 2003.


Do góry