Cmentarze


Cmentarz przy kościele św. Katarzyny na Służewie

Lokalizacja: ul. Fosa, Służew
Data założenia/likwidacji: nie wcześniej niż 1238 r. / l. 40-te XIX w.
Obszar: bd.

Historia:

Według ustaleń badaczy kościół św. Katarzyny istniał co najmniej od 1238 r. i już wtedy miał status świątyni parafialnej. Tym samym, zgodnie z ówczesnym zwyczajem, pochówków dokonywano wokół i wewnątrz jego murów, a kolatorzy ponoć wystawiali sobie nawet osobne kaplice.

Świadectwem tej cmentarnej przeszłości są m.in. tablice komemoratywne wmurowane w ściany świątyni (głównie z 1. połowy XIX w.) oraz liczne szczątki odkryte przez archeologów podczas badań w l. 80-90-tych XX w. Doliczono się wówczas 621 pochówków, z czego 285 wewnątrz kościoła i 336 na zewnątrz - w sumie niewiele, jeśli weźmiemy pod uwagę kilkuwiekową historię nekropoli1. Archeolodzy ustalili również, że najstarszy, XIII-wieczny cmentarz mieścił się przy północnej ścianie świątyni, lecz w XVIII w. pochówki przeniesiono o kilkaset metrów na południe od kościoła. W różnych częściach dziedzińca znaleziono także 16 masowych mogił wypełnionych przemieszanymi kośćmi, które prawdopodobnie pochodziły z wtórnie wykorzystywanych grobów lub zostały po zimie "wypchnięte" spod ziemi. Zresztą wiele spośród odkrytych pochówków, nawet wewnątrz kościoła, było naruszonych - widać pamięć o lokalizacji grobów była krótka i nikt nie bawił się w jakąś ich numerację2.

Prawdopodobnie już w średniowieczu cmentarz i kościół św. Katarzyny były w jakiś mniej lub bardziej symboliczny sposób oddzielone od zabudowań plebańskich, lecz dopiero akta wizytacji z 1603 r. wspominają o solidnym ogrodzeniu. Ten sam dokument mówi również o znajdującej się na cmentarzu drewnianej dzwonnicy (w początku XVIII w. zastąpionej murowaną). Czy jednak groby bezpośrednio z nią sąsiadowały trudno mi orzec.

Cmentarz przy kościele św. Katarzyny na Służewiu funkcjonował z przerwami ponoć do 1840 r., czego potwierdzeniem są wspomniane tablice na kościele (nie znalazłam starszych niż 1838 r.). Prawdopodobnie właśnie wtedy pochówki przeniesiono na cmentarz przy dzisiejszej ul. Renety.

© Sowa
17.08.2013

Przypisy:

  1. M. Dąbrowska, Wyposażenie grobowe zmarłych od średniowiecza do XVIII wieku z cmentarza przy kościele p.w. św. Katarzyny na warszawskim Służewie [w:] "Kwartalnik Histori Kultury Materialnej" 2012, nr 2, s. 333.
    Wykopaliska prowadzono przy okazji prac konserwatorsko-zabezpieczających, toteż badaniom poddano tylko wybrane fragmenty pod kościołem i tuż obok niego.
  2. Numerację grobów prowadzono m.in. w kościele mariackim w Gdańsku, aczkolwiek była to zupełnie inna skala i świątyni, i jej cmentarza. - zob. Plan grobów w kościele NMP w Gdańsku (1730 r.) [w:] Nekropolie Pomorza, red. nauk. J. Borzyszkowski, Gdańsk 2011, il. 1 (kolor.).

Źródła

  • M. Piber, Służew średniowieczny : dzieje parafii i wsi Służew w ziemi warszawskiej, Warszawa 2001.
  • M. Dąbrowska, Wyposażenie grobowe zmarłych od średniowiecza do XVIII wieku z cmentarza przy kościele p.w. św. Katarzyny na warszawskim Służewie [w:] "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej" 2012, nr 2, s. 331-354.


Do góry