Cmentarze


Cmentarz przy szpitalu św. Ducha
(przyklasztorny oo. Paulinów)

Lokalizacja: ul. Nowomiejska/Długa lub Podwale, Nowe Miasto
Data założenia/likwidacji: XIV w. / (?)
Obszar: ok. 28,2 m (47 ł) - od ul. Długiej, 1743 r.1

Historia:

Początki szpitala sięgają 1388 r. Cmentarz miał się znajdować między kaplicą (potem kościołem) św. Ducha a późniejszym budynkiem klasztoru (od 1662 r.). Wiktor Gomulicki podaje, że w pewnym okresie istniały nawet dwa cmentarze.

Trzeba przyznać, że Wiktor Gomulicki trochę mi tu namieszał. W jednym miejscu pisze bowiem:

"Jeszcze" w końcu wieku XVII mieszczanin warszawski, gdy minął dwie [z trzech - przyp Sowa] Bramy Nowomiejskie, spotykał przed sobą widok posępny. (...) przy szpitalu, tuż w zetknięciu się tego zaułka z Podwalem krzyżami posiany cmentarz z ponurą, ciążką, ku obronie wojennej przygotowaną bramą."2

Dalej dodawał:

"(...) zaraz za furtą leżał nowy cmentarz."3

Wszytko wskazywałoby więc na to, że pierwszy cmentarz znajdował się wewnątrz murów, potem był szpital, a już za murami, następny cmentarz. Mury owe wg Gomulickiego miały okalać szpital wraz z pierwszym cmentarzem, oddzielając obydwa od kościoła i końcąc się furtą na poziomie obecnej ul. Mostowej. Druga nekropolia mieściłaby się więc między murami a świątynią.

Kilka stron dalej Wiktor Gomulicki cytuje kronikę miejską (nie podaje jaką, ale na pewno spisaną po potopie szwedzkim), gdzie zanotowano fakt opasania murami szpitala, kościoła, klasztoru i cmentarzy4. Tym samym spacerowicz z końca XVII w. nie musiałby wychodzić za mury, aby złożyć kwiatki na drugim cmentarzu Św. Ducha, zatem coś tu jest nie tak...

Oprócz szpitala, w 1655 r. na terenie cmentarza (nie podano którego) znajdować się miały cztery domki, sąsiadujące z kamienicą proboszczowską5.

Szpital istniał do 1821 r., lecz nie wiadomo, kiedy zlikwidowano cmentarz. Tym niemniej już w 1573 r. zmarłych w szpitalu grzebano obok kościoła Zdjęcia z Krzyża na Żoliborzu.

© Sowa

Przypisy:

  1. Wymiar podatku łokciowego dla przedmieść miasta starej Warszawy z 1743 r. [w:] Źródła do dziejów Warszawy : rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości : 1510-1770, wydały Anna Berdecka [et al.] ; [red. nauk. Stanisław Herbst], Warszawa 1963, s. 365.
  2. W. Gomulicki, Opowiadania o starej Warszawie, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1960, s. 286.
  3. W. Gomulicki, op. cit., s. 288.
  4. W. Gomulicki, op. cit., s. 298.
  5. Deskripcyje albo komput kamienic, dworków, domów, kościołów, klasztorów, szpitalów tak w miesćie jako i po przedmieściach starej Warszawy w r. 1655 diebus septemris uczynion [w:] Źródła do dziejów Warszawy..., s. 127.


Do góry