Cmentarze


Cmentarz przy kościele Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubienica
(przyklasztorny oo. karmelitów bosych)

Lokalizacja: ul. Krakowskie Przedmieście, Centrum
Data założenia/likwidacji: przed 1701 r.(?) / (?)
Obszar: bd.

Historia:

Wiadomo tylko tyle, że podobno istniał, lecz "źródła" nie są zgodne, ani co do daty powstania, ani jego lokalizacji.

Na pewno założono go nieco wcześniej niż w 1782 r., jak chce Marian Gajewski1. Karmelitów bosych sprowadzono do Warszawy w 2. połowie XVII w., lecz złota epoka klasztoru przypadła dopiero na początek XVIII w. W 1701 r. (nie w 1782 r. jak podaje Marian Gajewski), po wielu latach budowy, konsekrowano świątynię klasztorną i przy tej okazji kroniki klasztorne odnotowały mimochodem, iż znajdował się przed nią również cmentarz2. Niestety nie precyzowały, czy chodzi o miejsce pochówków.

Około 1716 r. na cmentarzu wystawiono dzwonnicę, a od Krakowskiego Przedmieścia - ogrodzenie. W cztery dekady później podjęto prace przy budowie fasady kościoła, która do historii sztuki polskiej przeszła jako pierwszy przykład architektury neoklasycystycznej nad Wisłą. Jej projektantem był Efraim Szreger (1727-1783), który przy okazji obmyślił również piękną aranżację dla dziedzińca przedkościelnego. Jeden szczegół tego projektu pozwala się domyślać grzebalnej funkcji placu przed świątynią: otóż, bramę cmentarną miały zdobić sarkofagi, oczywiste nawiązanie do symboliki wanitatywnej. Co więcej, Szreger zaprojektował również krużganki (perystyle), które idealnie nadawały się na umieszczanie nagrobków możnych tego świata. Niestety plany pozostały na papierze, toteż kiedy w 1780 r. Canaletto malował kościół karmelitów (zob. il. wyżej), ukazał stare ogrodzenie cmentarza pamiętające początek XVIII w.

Wydawałoby się zatem, że cmentarz (jeśli istniał) ulokowano właśnie od Krakowskiego Przedmieścia. W pierwszych latach XX w. odkryto jednak liczne zwłoki na terenie wzdłuż ul. Bednarskiej aż do Mariensztatu, co stołeczna prasa uznała za pozostałości właśnie cmentarza karmelickiego3. Wydaje mi się to mało prawdopodobne, gdyż wg planów z 1771 r. tereny te stanowiły ogród klasztorny, a wzdłuż ul. Bednarskiej znajdowały się jakieś zabudowania. Zgromadzenie karmelitów było liczne, ale czy 60-80 zakonników potrzebowało aż takiej przestrzeni dla swych doczesnych szczątków?4

© Sowa
26.09.2010

Przypisy

  1. M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979, s. 407.
  2. S. Lorentz, Materiały do historii kościoła karmelitów : [artykuł przedstawiony na zebraniu seminarium doktorskiego Katedry Historii Sztuki Nowożytnej Uniwersytetu Warszaskiego 10 stycznia 1962 r.], "Rocznik Warszawski" 1962, t. 3, s. 29.

    Stanisław Lorentz opierał swój artykuł na wypisach z kroniki i materiałów archidiecezji warszawskich. Niestety spłonęły one podczas powstania warszawskiego.

  3. "Kurier Warszawski" 1904, nr 327, s. 5.
  4. Liczbę karmelitów w "złotym okresie" tj. początkach XVIII w. podaję za: J. Bartoszewicz, Kościoły warszawskie rzymsko-katolickie opisane pod względem historycznym, Warszawa 1855, s. 119.

Źródła

  • M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979.
  • S. Lorentz, Materiały do historii kościoła karmelitów : [artykuł przedstawiony na zebraniu seminarium doktorskiego Katedry Historii Sztuki Nowożytnej Uniwersytetu Warszawskiego 10 stycznia 1962 r.], "Rocznik Warszawski" 1962, t. 3, s. 26-74.


Do góry