Cmentarze


Cmentarz przy kościele św. Jerzego

Lokalizacja: ul. Świętojerska/Freta, Nowe Miasto
Data założenia/likwidacji: nie później niż 1339 r.1 / 1817 r.
Obszar: bd.

Historia:

Kościół św. Jerzego i sąsiadujący z nim cmentarz, znajdowały się przy dzisiejszej ul. Świętojerskiej 12 (róg Ciasnej, d. nr hip. 1766), a więc za murami Starej Warszawy. Już ten drobny szczegół podpowiada, iż prestiż tego miejsca pochówków nie był zbyt wysoki.

W istocie, była to nekropolia gorszej kategorii, ponieważ grzebano tam samobójców i przestępców traconych na Rynku Starego i Nowego Miasta2. Łukasz Gołębiowski podaje nawet, że o przeznaczeniu owego cmentarza przypominał wizerunek człowieka z uciętą głową na kościelnej chorągiewce3. Pod tym "godłem" spoczęli m.in. Kazimierz Łyszczyński skazany w 1689 r.4 za ateizm czy Stanisław Strawiński i Walenty Łukawski, konfederaci barscy, którzy w 1771 r. porwali króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Zastanawiam się, czy status tej nekropolii nie był jednak nieco wyższy niż przeciętnego cmentarza dla złoczyńców. W końcu te kilka osobistości, o których wiemy, iż zostały pochowane u św. Jerzego, wywodziło się ze szlachty i zostało ściętych, a nie powieszonych na suchej gałęzi, niczym jakiś rzezimieszek5. Poza tym istniał przecież drugi cmentarz, daleko za miastem przy kościele Zdjęcia z Krzyża (i szubienicy), gdzie również grzebano przestępców. Cóż, zapewne nigdy się nie dowiem, jak było naprawdę :(

W 1785 r. zaniechano publicznych egzekucji i od tego czasu do 1817 r. na cmentarzyku chowano wyłącznie samobójców.

W 1818 r. kościół zamknięto, a budynek przeznaczono na cele przemysłowe6. Ostatnie fragmenty murów świątyni rozebrano w październiku 1962 r.7

© Sowa
13.02.2010

Przypisy

  1. Marian Gajewski notuje 1339 r. jako najstarszą znaną wzmiankę o nekropolii św. Jerzego. - M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979, s. 402.
  2. Kazimierz W. Wójcicki podaje, iż do "klienteli" cmentarza należały osoby, które:

    "(...) kat ścinał lub wieszał przy pręgierzu"

    - K.W. Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą. T. 3, Warszawa 1858, s. 72.

    Pręgierz służył do przywiązywania złoczyńców, ale wyznaczał również miejsce, gdzie w ogóle wykonywano wyroki np. ścięcia czy powieszenia. - Hasło pręgierz [w:] Z. Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana. T. 4, Warszawa 1903, s. 117-118.

  3. Ł. Gołębiowski, Opisanie historyczno-statystyczne miasta Warszawy, Wyd. 2 popr., znacznie pomn. i rozsz., Warszawa 1827, s. 100.
  4. Kazimierz Wójcicki podaje datę 1690 r. - K.W. Wójcicki, op. cit., s. 72.
  5. Fakt, że w obu wypadkach na ścięciu się nie skończyło, ale...
  6. Od 1823 r. mieściła się tam fabryka żelaza, lanego mosiądzu oraz maszyn i narzędzi rolniczych, znajdująca się w posiadaniu braci Alfreda i Duglasa Ewans oraz Stanisław Lilpopa. - K.W. Wójcicki, op. cit., s. 72, przyp. 3.
  7. Już w 1913 r. ponoć jedynym śladem kościoła były... fundamenty. - Sprawozdanie z posiedzeń Wydziału Konserwatorskiego Tow. Op. n. Zab. Przeszł. XLVI posiedzenie z d. 28 października r. 1913 (obecnych osób 23), "Przegląd Techniczny" 1914, nr 7, s. 94.

Źródła

  • M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979.
  • K.W. Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą. T. 3, Warszawa 1858.


Do góry