Cmentarze


Cmentarz przy kościele św. Antoniego Padewskiego
(przyklasztorny oo. Reformatów)

Lokalizacja: ul. Senatorska, Centrum
Data założenia/likwidacji: 1635 r. (?)/ ok. 1782 r.
Obszar: bd.

Historia:

Ciekawa sprawa z tym kościołem, gdyż wg p. Gajewskiego istniał ponoć od 1635 r.1, podczas gdy w opracowaniu strat Warszawy czytamy, ze powstał w 1670 r.2

Kiedy powstał cmentarz, oczywiście nigdzie nie napisano. Tak czy siak ponoć "otaczał" on kościół, co trochę mi się gryzie z pewną wzmianką, którą znalazłam w pracach Franciszka Maksymiliana Sobieszczańskiego.

Otóż przy omawianiu kościoła oo. Reformatów przytacza on wcale ciekawą historyjkę, jak to król Stanisław August, wielce braciszkom przychylny, podarował im srebrny serwis na 50 osób. Ojcowie niezbyt mieli co z tym fantem zrobić, boć przecież ubóstwo ślubowali, wiec przeznaczyli go na rozbudowę świątynii. Sobieszczański pisze:

"OO. Reformaci użyli otrzymanego stąd funduszu na opasanie wysokim murem rozległego ogrodu, gdzie dawniej parkan szpecił publiczną ulicę, i na wystawienie dwóch murowanych galerii od ul. Senatorskiej przy wejściu do kościoła, pomiędzy którymi krata oddziela cmentarz od ulicy."3

Wynikałoby stąd, że miejsce pochówków znajdowało się właściwie przed kościołem lub że zostało zmniejszone.

W dokumentach miejskich z 1743 r. odnotowano, że cmentarz razem z ogrodem zajmował aż 93,6 m (156 ł)4, nie wyróżniono jednak, ile z tego zajmowała nekropolia.

Jej "karierę" zakończyła decyzja biskupa Antoniego Onufrego Okęckiego, na mocy której cmentarz zlikwidowano, a na jego części urządzono ogród5.

Pamięć o nekropolii okazała się jednak wcale trwała. W "Tygodniku Ilustrowanym" z 1859 r. znajdujemy piękną ilustrację, przdstawiającą złożenie do wspólnej mogiły kości zmarłych pochowanych uprzednio na klasztornym cmentarzu. Jak podaje autor artykułu, szczątki zbierano od dłuższego czasu "z różnych miejsc dawnego cmentarza". Była to okazała uroczystość, gdyż mszę żałobną odprawiało aż trzech biskupów: bp. Tadeusz Łubieński (1794-1861), bp. Jan Dekert (1786-1861), bp. Henryk Ludwik Plater (1817-1683).6.

© Sowa
24.12.2005

Przypisy:

  1. M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979, s. 405.
  2. Straty Warszawy, http://www.zabytki.pl/sources/straty/po39-warszawa.html.
  3. F. Sobieszczański, Warszawa : wybór publikacji : T. 2., tekst oprac., wstępem i koment. opatrzył K. Zawadzki, Warszawa 1967, s. 164.
  4. Wymiar podatku łokciowego dla przedmieść miasta starej Warszawy z 1743 r. [w:] Źródła do dziejów Warszawy : rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości : 1510-1770, wydały Anna Berdecka [et al.] ; [red. nauk. Stanisław Herbst], Warszawa 1963, s. 355.
  5. Trudno nazwać obszar między galeriami ogrodem. Być może cmentarz znajdował się trochę w innym miejscu, niż wskazuje Sobieszczański? Znowu znaki zapytania :-/
  6. "Tygodnik Ilustrowany" 1859, nr 9, s. 70.
    Krzyż, oznaczający ową mogiłę, nadal stoi na dziedzińcu kościoła św. Antoniego, acz nie ma żadnej tabliczki mówiącej, komu jest poświęcony.


Do góry