Cmentarze


Cmentarz przy kościele Nawiedzenia NMP
(Panny Marii)

Lokalizacja: ul. Kościelna/Przyrynek, Nowe Miasto
Data założenia/likwidacji: 1411 r./ po 1792 r.
Obszar: ok. 0,57 ha.

Historia:

Cmentarz obok tego ślicznego kościółka musiał istnieć. Dlaczego? Ano, dlatego, drogie dziatki ;), że była to świątynia parafialna ludnego miasta Nowej Warszawy, toteż zapewne równocześnie z jej powstaniem (1411 r.) wyznaczono i cmentarz.

Jak to w dawnych czasach bywało, teren wokół kościoła służył jednocześnie i żywym, i zmarłym. W 1. połowie XVII w. Andrzej Jarzębski, tak opisywał nekropolię:

"Stoi tam na cmyntarzu krzyż,
Mękę Pańską na niem ujrzysz;
A z boku w kościelnym murze,
Nisko patrzaj, nie ku górze,
Obaczysz, jak powiedają,
Ogrodziec2 smutny, udają.
Dalej szpital, za domkami
Kapłańskimi, budynkami."3

Późniejsze źródła uzupełniają ten dobytek jeszcze o dom bracki (tj. bractwa, działającego przy kościele)4, co daje nam właściwie komplet typowych dla tamtej epoki obiektów cmentarnych.

Cmentarz przy kościele Panny Marii służył pochówkom prawdopodobnie co najmniej do l. 1788-1792 r. Świadczy o tym akwarela Zygmunta Vogla, gdzie w lewym dolnym rogu artysta narysował dwie trumny (zob. obok). Nie udało mi się ustalić, kiedy ostatecznie zamknięto nekropolię, ale jedno jest pewne: nie równało się to jej likwidacji.

Przez długie lata nikt się dawnym cmentarzem nowomiejskim nie interesował. Aż do 1904 r. Skrupulatnie rejestrujący puls miasta "Kurier Warszawski" donosił wówczas w jednym z numerów:

"Mieszkańcy dzielnicy nowomiejskiej tłumnie dążą w obręb ogrodzenia kościoła Panny Marii dla podziwiania mnogości czaszek i kości ludzkich, wydobytych z głębi ziemi podczas prowadzonych obecnie robót kanalizacyjnych."5

A było na co popatrzeć, gdyż dzień wcześniej wykopano 20 zmarłych, a że cmentarz liczył przecież kilka wieków, to i grona nieboszczyków należało się spodziewać licznego ;)

Czy dokonano wtedy ekshumacji wszytkich szczątków? Nie wiem :( Dziś jednak na starannie wybrukowanym dziedzińcu nie znajdziemy nawet wspomnienia o jego dawnej funkcji.

© Sowa
11.09.2010

Przypisy:

  1. Pomiar dziedzińca kościoła w oparciu o plany Warszawy z 1771 r. i 1831 r. dokonany na planach Lindley'a narzędziem serwisu mapowego miasta Warszawy.
  2. ogrodziec - chodzi zapewne o Ogrójec. Zob. Cmentarze średniowieczne : cmentarze przykościelne.
  3. A. Jarzębski, Gościniec abo krótkie opisanie Warszawy z okolicznościami jej, [Warszawa 1643]. Edycja elektroniczna.
  4. Rewizja Nowej Warszawy z 1734 r. [w:] Źródła do dziejów Warszawy : rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości, 1510-1770, wydały A. Berdecka [i in.] ; [red. nauk. S. Herbst], Warszawa 1963, s. 280.
  5. "Kurier Warszawski" 1904, nr 327, s. 5.

Źródła

  • M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979.
  • Źródła do dziejów Warszawy : rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości, 1510-1770, wydały A. Berdecka [i in.] ; [red. nauk. S. Herbst], Warszawa 1963.


Do góry