Cmentarze


Wspólny cmentarz luterański i kalwiński na Pólkowie
(Łysej Górze, Górze Szubienicznej, Górze Pólkowskiej)

Lokalizacja: ul. Czujna, Żoliborz
Data założenia/likwidacji: ok. XVII w. ? / przełom XVIII i XIX w.
Obszar: bd.

Historia:

Ten niewielki cmentarzyk ewangelicki istniał w dość bliskim sąsiedztwie miejsca egzekucji (gdzie zresztą również grzebano zmarłych [link]). Wspominają o nim taryfy z l. 20-tych XIX w. podając, że znajdował się przy ul. Pulkowskiej 2001b, czyli tuż nad samą Wisłą1.

Cmentarz powstał ponoć już za czasów potopu szwedzkiego dla pogrzebania ciał najeźdźców. W późniejszych czasach służył głównie żołnierzom wyznania ewangelickiego należącym do świty Augusta II Sasa.

Jak wspomina taryfa z 1784 r., w owym czasie cmentarz był ogrodzony2.

Zamknięto go na przełomie XVIII/XIX w., w związku z otwarciem cmentarzy ewangelickich na Woli (przy ul. Młynarskiej). Nie został jednak od razu zlikwidowany, gdyż zaznaczono go m.in. na planie miasta z 1808 r. (tzw. plan Bacha) oraz wspominano w taryfach domów i ulic (np. z 1825 r. czy 1832 r.). W 1. połowie XIX w. cmentarz był jednak "całkiem opuszczony"3. Przynajmniej przez osoby pragnące uczcić pamięć zmarłych, gdyż jak wspomina ksiądz Kurowski:

"Tu nieraz w późniejszym czasie [tj. po zamknięciu cmentarza - przyp. Sowa] w dni pogodne mnóstwo niedbałych młodzieży odbywało próżniackie ćwiczenia."4

Pozostałości cmentarza przetrwały ponoć do 1832 r., kiedy to został całkowicie zlikwidowany podczas budowy Cytadeli5.

© Sowa
4.06.2010

Przypisy

  1. Taryfa domów miasta stołecznego Warszawy [...], Warszawa 1825, s. 104.
  2. W. Gomulicki, Opowiadania o starej Warszawie, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1960, s. 553.
  3. F.K. Kurowski, Pamiątki miasta Warszawy. T. 1, z rękopisu wydał E. Szwankowski, (Materiały do Dziejów Sztuki i Kultury ; nr 14), Warszawa 1949, s. 110.
  4. F.K. Kurowski, op. cit., s. 110.

    Owa młodzież, to uczniowie pobliskiego konwiktu pijarów.

  5. Tym niemniej wspomina o nim: Taryfa domów miasta stołecznego Warszawy i przedmieścia Pragi według nowego podziału, wydał J. Glücksberg, Warszawa 1832, s. 27.

Źródła

  • M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979, s. 417.
  • F.K. Kurowski, Pamiątki miasta Warszawy. T. 1, z rękopisu wydał E. Szwankowski, (Materiały do Dziejów Sztuki i Kultury ; nr 14), Warszawa 1949, s. 110.


Do góry