Cmentarze


Cmentarz muzułmański (tatarski) na Powązkach

Lokalizacja: ul. Tatarska 8
Data założenia: 1867 r.
Obszar: 0,6 ha (1875 r.), ok. 1 ha (koniec lat 80-tych XX w.)1

Historia:

Powstał staraniem mułły Seifetdina Chosianowa Siunajewa jako nowe miejsce pochówku dla muzułmanów po przepełnieniu cmentarza przy ul. Młynarskiej.

Początkowo chowano tu wyznawców Allacha z rosyjskiego wojska, potem tylko muzułmanów polskich, a z czasem także innych narodowości. Większość stanowią jednakże spolszczeni Tatarzy litewscy - rzemieślnicy i kupcy. Tym niemniej była to dość różnorodna grupa, skoro na pomnikach nagrobnych można znaleźć napisy po arabsku, polsku, rosyjsku czy turecku.

W 1892 r. miziar miał formę niewielkiego czworoboku, ogrodzonego jasnym murem z czerwoną bramą2. Przy wejściu, ale na cmentarzu, znajdował się domek dozorcy. To, co najbardziej uderzyło dziennikarza "Tygodnika Ilustrowanego" zwiedzającego wówczas nekropolię, to specyficzny podział jej przestrzeni. Otóż, bogatych grzebano na prawo od wejścia (naturalnie pod okazałymi grobami), podczas gdy biednych na lewo, pod ogrodzeniem, zazwyczaj nawet bez pomnika.

Z czasem ów cokolwiek niesprawiedliwy zagrobowy podział na lepszych i gorszych został zarzucony, a przyczynił się do tego imam warszawskiej gminy muzułmańskiej3. Do naszych czasów zachowało się więc kilka okazałych nagrobków z okresu międzywojennego wystawionych właśnie w mniej "reprezentacyjnej" części cmentarza (m.in. Halify Ibrachimy z Fazlejew, zm. 19 marca 1921 r. czy Lejli Chanum z Glebowych księżnej Tarkowskiej, zm. 24 kwietnia 1927 r.).

Smutny wygląd kwatera południowa (czyli na lewo od wejścia), "zawdzięcza" też II wojnie światowej. Otóż, podczas radzieckich nalotów w 1942 r. jedna z pancernych formacji hitlerowskich, stacjonująca w rejonie ul. Kozielskiej, chcąc ukryć się przed bombardowaniem, wjechała na zadrzewiony teren nekropolii dosłownie miażdżąc nagrobki. Więcej nagrobków ucierpiało w dwa lata później, kiedy to okolica była terenem szczególnie zaciętych walk powstańców z okupantem.

© Sowa
14.02.2010

Przypisy:

  1. K. Mórawski, Przewodnik historyczny po cmentarzach warszawskich, Warszawa 1989, s. 136.
  2. Oprac. na podst.: F.R., Wyznawcy Allaha, "Tygodnik Ilustrowany" 1892, nr 108, s. 52-54.
  3. Oprac. na podst.: K. Mórawski, Przewodnik historyczny po cmentarzach warszawskich, Warszawa 1989, s. 136-137.

Źródła

  • M. Gajewski, Urządzenia komunalne Warszawy : zarys historyczny, (Biblioteka Syrenki), Warszawa 1979.
  • K. Mórawski, Przewodnik historyczny po cmentarzach warszawskich, Warszawa 1989.
  • F.R., Wyznawcy Allaha, "Tygodnik Ilustrowany" 1892, nr 108, s. 52-54.


Do góry