Cmentarze


Rzymsko-katolicki cmentarz w Zerzeniu

Lokalizacja: ul. Cylichowska/Trakt Lubelski/Zerzeńska (Zerzeń)
Data założenia: nie później niż 1875 r.
Obszar: 2 ha

Historia:

Nie udało mi się ustalić dokładnej daty założenia cmentarza, lecz podejrzewam, iż nastąpiło to w 2. połowie XIX w. Karol Mórawski zakłada iż był to 1880 r.1, lecz już wojskowy plan Warszawy i okolic z 1875 r. odnotował istnienie tej nekropolii. Zajmowała ona wtedy znacznie mniejszy obszar niż dziś, zbliżony do prostokąta i połączony drogami zarówno z samym Zerzeniem, jak i pobliskim Borkowem.

Wcześniej okolicznych mieszkańców grzebano wokół miejscowego kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP2. Prawdopodobnie został on skasowany w l. 80-tych XIX w. podczas budowy nowej, okazałej świątyni, ale być może pochówków zaprzestano tu już wcześniej. Co prawda w sąsiedztwie kościoła zachowało się kilka nagrobków głównie z połowy XIX w.3, ale jeśli rzeczywiście (jak chce Karol Mórawski) należały one do dziedziców lokalnych dóbr, to należy pamiętać, iż tak ważne persony grzebano w "niedozwolonych" miejscach nawet mimo oficjalnych zakazów.

Najstarsze zachowane pomniki na nowym cmentarzu pochodzą z l. 90-tych XIX w., aczkolwiek w ciągu ostatnich kilku lat palma pierwszeństwa zmieniła "właściciela". Pod koniec l. 80-tych XX w. tytuł starszeństwa należał do płyty nagrobnej Wandy Guranowskiej (zm. 1893 r.), która jednak po 2005 r. została wymieniona na nową4. Na dzień dzisiejszy (marzec 2011 r.) najstarszym pomnikiem jest wiec okazały monument Mikołaja (zm. 1893 r.) i Klary z d. Dąbrowskiej Wojno (zm. 1894 r.), a następny w kolejności jest nagrobek proboszcza parafii zerzeńskiej ks. Aleksandra Kubina (zm. 1896 r.).

Podobnie jak na wielu innych warszawskich cmentarzach, także i tutaj spoczywają ciała poległych w czasie II wojny światowej. W Zrzeniu znaleźli miejsce wiecznego odpoczynku m.in. uczestnicy kampanii 1939 r., którzy zginęli na terenie Zerzenia, Zastowa, Lasu i Zbytek. Co ciekawe ich kwaterę, ozdobioną pomnikiem o wymowie wybitnie patriotycznej, zorganizowano jeszcze w czasie okupacji hitlerowskiej.

Okiem turysty

Karol Mórawski wspomina, ze przez długi czas cmentarzyk ów miał charakter typowo wiejski, gdzie dominowały mogiły ziemne. Niestety w 2005 r. niewiele już z tego zostało. Ot, tu i ówdzie drewniane lub metalowe krzyże między lastryką, gdzieniegdzie tylko zachowały się skromne kamienne nagrobki (najwięcej z l. 1910-1945).

Imponująca jest za to kwatera dziecięca, ciągnąca się trzema-czterema rzędami przez połowę cmentarza. Tu także panuje różnorodność: obok granitowych, pseudonowoczesnych "łóżek" masowo produkowanych po 1945 r. można znaleźć w trawie mały, drewniany i na swój sposób wzruszający krzyżyk.

© Sowa
5.03.2011

Przypisy

  1. K. Mórawski, Przewodnik historyczny po cmentarzach warszawskich, Warszawa 1989, s. 101.
  2. Parafia została erygowana podobno już w 1406 r. - K. Mórawski, Przewodnik historyczny po cmentarzach warszawskich, Warszawa 1989, s. 101.
  3. W 2005 r. doliczyłam się ośmiu pomników, które stały tam jeszcze w lutym 2011 r. Poświęcono je:
    • Anieli Łukasiewicz z d. Kubin (zm. 1865 r.)
    • Faustynie Moszyńskiej z d. Mazurkiewicz (zm. 1850/60 r.)
    • Mariannie Pancer z d. Iaklewicz (zm. 1843 r.) oraz Stanisławowi Pancer (zm. 1857 r.)
    • Franciszkowi K[acle]wskiemu (zm. 1878? r.)
    • Annie Pancer z d. Czajewicz (zm. 1865 r.)
    • Helenie Ludwice Borow[skiej] z d. Trzcińskiej (zm. 1845 r.), Rupertowi Wojciechowi Borowskiemu (data śmierci nieczytelna) oraz anonimowej osobie z rodziny Borowskich (data śmierci nieczytelna)
    • Wincentemu Chromeckiemu (zm. 1862 r.)

    Jedna płyta była całkowicie nieczytelna (zdjęcia zamieściłam w Galerii).

    W 2005 r. i 2011 r. wszytkie pomniki znajdowały się poza ogrodzeniem kościoła i domu parafialnego, na skraju niewysokiej skarpy, na której ulokowano zabudowania kościelne i podmokłej łąki. Nie były w żaden sposób ogrodzone, teren był zarośnięty przez pokrzywy, a gęste drzewa utrudniały cyrkulację powietrza, w tym odparowywanie wilgoci.
    - Za uzupełnienie informacji (zwłaszcza o pomnikach przy kościele) dziękuję p. Rościsławowi Wyganienko

  4. K. Mórawski, Przewodnik historyczny po cmentarzach warszawskich, Warszawa 1989, s. 101.

    Informację o wymianie płyty zawdzięczam p. T.M.

Źródła

  • K. Mórawski, Przewodnik historyczny po cmentarzach warszawskich, Warszawa 1989.
  • Informacje p. Rościsława Wyganienko oraz p. T.M.


Do góry