Cmentarze


Cmentarz mariawicki na Woli

Lokalizacja: ul. Wolska 186
Data założenia: 1912 r.
Obszar: 0,6 ha
Historia:

Dość nieliczna początkowo grupa mariawitów grzebała swych zmarłych na terenie Cmentarza Bródnowskiego1. Z chwilą utworzenia parafii po drugiej stronie Wisły (ok. 1907 r.) mariawici zwrócili się do władz państwowych o wyznaczenie nowego terenu pochówków. Pierwotnie miał to być Cmentarz Wolski, lecz Kościół Katolicki bronił się, że w okolicy znajdują się większe cmentarze ewangelickie i prawosławny, które w pierwszej kolejności powinny przyjąć zmarłych mariawitów2.

Ostatecznie teren pod mariawicką nekropolię podarowały władze rosyjskie, ale - żeby było ciekawiej - zagospodarowały nie swoją własnością. Podobnie jak Cmentarz Wolski, cmentarz mariawicki został bowiem założony na gruntach "poduchownych", czyli zagarniętych przez carat po powstaniu styczniowym3.

Oficjalnie nekropolię mariawicką otwarto 13 października 1912 r.4 Do dziś zachował nagrobek wystawiony w tymże samym roku nad miejscem spoczynku Julii z Baranowskich Habikiewicz (zm. 24 grudnia 1912 r.).

Zarysy cmentarzyka widzimy m.in. na planach Warszawy z 1916 r. i 1924 r.5, lecz różnią się one kształtem, stąd wniosek, że albo teren pochówków uległ w międzyczasie powiększeniu, albo jakiś kartograf pokpił sprawę ;) Wiele przemawia jednak za tym pierwszym, gdyż na planie Woli [plik 14MB!] sporządzonym przez znany z dokładności Wojskowy Instytut Geograficzny nasz cmentarz wyraźnie przylega do ul. Wolskiej, od której był wcześniej sporo oddalony.

W 1916 r., wraz z poszerzeniem granic Warszawy, cmentarz znalazł się w granicach miasta, lecz połączenie z "centrum" uzyskał dopiero w 1924 r. kiedy między nim a Cmentarzem Wolskim utworzono pętlę tramwajową6.

Do 1925 r. na terenie cmentarza znajdowała się tylko kaplica i dopiero rok później, udało się wystawić kościółek Matki Boskiej Nieustającej Pomocy wraz z plebanią. W czasie II wojny światowej podzielił on los innych warszawskich świątyń mariawickich i uległ zniszczeniu. Odbudowano go dopiero w l. 60-tych XX w.

Po 1945 r. teren cmentarza uległ zmniejszeniu i obecnie znajduje się w dosyć niewdzięcznym położeniu między ruchliwą ul. Wolską a zajezdnią autobusowo-tramwajową. W l. 70-tych XX w. został jednak uporządkowany i otoczony parkanem7, a w l. 1994 - 1997 na jego zachodnim skraju wybudowano nową, obszerną świątynię8.

Mariawici nigdy nie stanowili licznej grupy, a już tym bardziej bogatej. Dlatego też zachowane nagrobki przedwojenne nie wyróżniają się okazałością lub poziomem artystycznym. Także wśród nowszych pomników dominują proste formy typowe dla współczesnych polskich nekropolii, a wyjątkiem jest tylko nagrobek płk Józefa Grabczyka (zm. 2003 r.) z posągiem leżącej alegorii Smutku.

© Sowa
13.12.2009

Przypisy:

  1. Zgodnie z ówczesnym prawem cmentarze wyznań "dominujących" miały obowiązek przyjmować innowierców nie posiadających własnych nekropolii.
  2. "Kurier Warszawski" 1909, nr 69, s. 3.
  3. W maju 1911 r. rząd nakazał władzom gminy Czyste, aby wymówiły osobom prywatnym dzierżawę gruntów "poduchownych", gdyż miał z nich powstać cmentarz mariawicki. Miał on zajmować 3 morgi (ok. 1,68 ha). - "Dzień" 1911, nr 102, s. 3.
  4. "Kurier Polski" 1912, nr 285, s. 2.
  5. Plan miasta stołecznego Warszawy i okolic z oznaczeniem nowych granic okręgów milicyjnych, wykonany w lipcu 1916 r. w biurze pomiarów przy sekcji wodociągów i kanalizacji miasta stołecznego Warszawy oraz Plan wielkiej Warszawy z [1924] r..
  6. Już w 1908 r. uruchomiono tramwaj konny kursujący od ul. Młynarskiej do Cmentarza Wolskiego. - Sieć komunikacji miejskiej w poszczególnych latach : schematy.

    Tamże plany komunikacyjne m.st. Warszawy.

  7. Nekropolia służyła wówczas dwóm parafiom warszawskim tj. wolskiej i żoliborskiej, lecz dziś istnieje tylko parafia przy ul. Wolskiej 186.
  8. Kościół Starokatolicki Mariawitów : parafia p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Warszawie. Strona www.

Źródła

  • "Dzień" 1911, nr 102, s. 3.
  • "Kurier Polski" 1912, nr 285, s. 2.
  • "Kurier Warszawski" 1909, nr 69, s. 3.
  • Kościół Starokatolicki Mariawitów : parafia p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy w Warszawie. Strona www.


Do góry