Cmentarze


Postanowienie Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego
z 31 maja (12 czerwca) 1846 r.
o chowaniu zmarłych

w Imieniu Nayiaśnieyszego Mikołaia I-go
Cesarza Wszech Rossyi, Króla Polskiego, etc., etc., etc.

Rada Administracyina Królestwa,
W celu zapobieżenia nieszczęśliwym wypadkom z pogrzebania ciał ludzi, będących w stanie pozorney śmierci, i zapewnienia koniecznego w takich razach ratunku, tudzież w celu ochronienia zdrowia ogółu od szkodliwych wyziewów, powstaiących z psucia się ciał zmarłych, Rada Administracyina, zatwierdzając przedstawione przez Kommissyą Rządową Spraw Wewnętrznych i Duchownych, i przy ninieyszem Postanowieniu załączone Przepisy względem grzebania ciał zmarłych, postanowiła i stanowi:

Tytuł I.
O środkach zapobieżenia pogrzebaniu ciał ludzi, w stanie pozorney śmierci będących

Artykuł 1.

Podług praw w Królestwie Polskiem obowiązujących, ciała zmarłych wszelkiego wyznania osób, nie maią być grzebane, aż po upływie czterdziestu ośmiu godzin od chwili zgonu, wyjąwszy przypadki, urządzeniami policyinemi przewidziane; że zaś stosownie do zasad Policyi Lekarskiey, iedynym pewnym dowodem zaszłey śmierci jest zgnilizna, a ta okazuie się niekiedy wcześniey, a niekiedy późniey, przeto w miarę tego termin grzebania zmarłych ma być przedłużanym lub skracanym.

Artykuł 2.

Termin czterdziestu ośmiu godzin do grzebania ciał zmarłych, ma być przedłużonym:

  1. Gdy, z powodu nieokazania się na ciele zmarłego wyraźnych znaków zgnilizny, zachodzi podeyrzenie, iż uważany za umarłego znayduie się tylko w stanie pozorney śmierci.
  2. Gdy Sąd lub okoliczności familiyne wymagaią wstrzymania się na nieiaki czas z grzebaniem, chociażby i okazały się znaki rozpoczętey zgnilizny. O tem wszelako niezwłocznie zawiadomiona być winna mieyscowa władza policyjna, która ze swey strony obowiązaną będzie dawać szczególną baczność, aby to opóźnienie grzebania ciała nie wywierało szkodliwych skutków na zdrowie mieszkańców, i aby przedsięwzięte zostały dla zapobieżenia temu właściwe środki zaradcze.

Artykuł 3.

Termin czterdziestu ośmiu godzin może być skróconym:

  1. Gdy na ciele zmarłego okażą się niewątpliwe znaki zgnilizny w wysokim stopniu.
  2. Gdy w szczególnych, określonych lekarskiemi przepisami przypadkach, przed upływem czterdziestu ośmiu godzin, odbytą została na ciele zmarłego sekcya sądowa, lekarska lub dla nabalsa-mowania ciała; w każdym bowiem z tych przypadków, lekarz przystępuiący do otworzenia ciała, obowiązany iest przedewszystkiem przekonać się o rzeczywistości śmierci.
  3. W czasie grassowania chorób zaraźliwych, skrócony termin do grzebania ciał zmarłych z chorób tego rodzaiu, będzie na przedstawienie Rady Lekarskiey ustanawianym, przez szczegółowe rozporządzenia Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych.

Artykuł 4.

Udzielanie upoważnień do grzebania ciał zmarłych, pozostawia się i nadal, w ścisłem zastosowaniu się do 131 art. Kodexu Cywilnego dla Królestwa Polskiego, Urzędnikom Stanu Cywilnego. Na urzędników zaś tych wkłada się konieczny obowiązek przekonywania się w każdym razie o rzeczywistości zaszłey śmierci, trzymając się przepisów, ninieyszem Postanowieniem zaleconych.

Artykuł 5.

Gdyby pod wzglądem rzeczywistości śmierci nieboszczyka, który ma być pogrzebionym iuż po upływie 48 godzin od chwili zgonu, zachodziło podeyrzenie, o iakiem wyżey w art. 2 powiedziano, w takim razie Urzędnik Stanu Cywilnego wstrzyma pogrzeb i iest obowiązanym, dla obeyrzenia umarłego wezwać naybliżey znayduiącego się lekarza, a w braku iego felczera, którzy winni dopełnić tę czynność u biednych bezpłatnie.

W braku zaś osób lekarskich, poświadczenie rzeczywistości śmierci mocen iest dopełnić sam Urzędnik Stanu Cywilnego z dwoma świadkami, stosuiąc się w tym względzie dowydaney przez Radę Lekarską wiadomości o znakach rzeczywistey śmierci i obchodzeniu się z umarłemi.

We wszystkich takich, przypadkach spisywanym ma być oddzielny protokół poświadczenia.

Artykuł 6.

Gdy zaś, z powodu rozwiniętey w wysokim stopniu zgnilizny, zachodzić będzie konieczność pogrzebania ciała zmarłego, iakiego-bądź wyznania osoby, przed upływem czterdziestu ośmiu godzin od chwili zgonu, wówczas pozwolenie do pogrzebania nie może być udzielone inaczey, iak po poprzedniem poświadczeniu rzeczywistości śmierci przez lekarza rządowego, a w braku takowego, przez lekarza wolno-praktykuiącego, w obecności Urzędnika policyinego i po spisaniu przez nich protokółu urzędowego.

Artykuł 7.

W razie śmierci niewiasty brzemienney, którey ciąża tak iest posuniętą, że płód mógłby być zdolny do oddzielnego samoistnego życia, to iest, kiedy z pewnością wiadomo, lub gdy są pogłoski i pozory, nastręczające prawdopodobieństwo, że ciąża w drugiey iuż była połowie, tudzież, w razie zgonu niewiasty podczas porodu, ieszcze przed wydaniem na świat dziecięcia, - płód z łona matki ma być koniecznie wydobytym przez lekarza, akuszera lub w braku ich przez akuszerkę, z zachowaniem wszelkich przestrzeganych w tey mierze na żywey niewieście ostrożności, z uwagi, że taż może się znaydować w stanie pozorney śmierci.

Artykuł 8.

Dzieci nowo-narodzone, bez wyraźnych obiawień życia, nie maią być grzebane inaczey, iak po poświadczeniu rzeczywistości ich śmierci przez lekarza rządowego, lub wolno-praktykującego, - w braku takowych, przez akuszerkę lub nawet przez felczera, a w ostatnich dwóch przypadkach, w obecności dwóch świadków.

Z czynności zaś tey spisywanym ma być także protokół.

Artykuł 9.

Od chwili zgonu aż do pogrzebania, ciało zmarłego nie powinno być zostawione bez odpowiedniego dozoru, i w obchodzeniu się z niem nie należy dopuszczać nic takiego, coby mogło niewygasłe ieszcze życie stłumić i ocuceniu przeszkodzić.

Artykuł 10.

Dla ułatwienia mieszkańcom, zwłaszcza zaymuiącym szczupłe lokale, możności przetrzymania ciał zmarłych przez ustanowiony przeciąg czasu, przy takiem obchodzeniu się z niemi, iakie zalecone zostało w artykule poprzedzającym, wkłada się na Kommissyą Rządową Spraw Wewnętrznych i Duchownych obowiązek, aby się starała, w miarę potrzeby i posiadanych środków, urządzać domy przedpogrzebowe w sposób odpowiedni ich przeznaczeniu.

Artykuł 11.

Domy przedpogrzebowe są przeznaczone:

  1. Do składania ciał zmarłych aż do nadeyścia oznaczonego do grzebania terminu: a) na żądanie krewnych lub osób, pogrzeb urządzaiących; b) z rozporządzenia mieyscowey władzy policyiney, w takich razach, gdy, z powodu zacieśnionego pomieszkania, w którem pozostaie ciało zmarłego, można obawiać się szkodliwych skutków-na zdrowiu ogółu, - gdy śmierć nastąpiła w skutek choroby zaraź-liwey, a ze strony krewnych lub osób pogrzeb urządzaiących, nie zostały przedsięwzięte należne środki zaradcze, i nakoniec, gdy ciało pozostaie bez należytego dozoru, albo w niestosownem pomieszczeniu.
  2. Dla cucenia utonionych, powieszonych, zmarzniętych, i w ogólności osób dotkniętych nagłą, częstokroć pozorną tylko śmiercią, leżeliby dla ratowania ich krewni, lub osoby bliskie nie obmyśliły stosownego mieysca.
  3. Do składania trupów ludzi nieznanych.
  4. Do odbywania dochodzeń sądów-lekarskich, na ciałach osób zmarłych nagle lub śmiercią gwałtowną, skoro rzeczone dochodzenie w mieyscu zaszłey śmierci dokonane bydź nie może.

Artykuł 12.

Domy przedpogrzebowe chrześciańskie, zostawać maią w zawiadywaniu Dozorów kościelnych, z przybraniem Duchownych przełożonych parafii. Domami przedpogrzebowymi dla starozakonnych zawiadywać będą Dozory bóżnicze. Pod względem zaś policyino-lekarskim, nadzór nad temi domami porucza się mieyscowym urzędnikom lekarskim.

Artykuł 13.

Składanie ciał zmarłych w kaplicach przy kościołach lub w kruchtach, iako nieurządzonych w ten sposób, aby w nich przestrzeganem bydź mogło to, co zaleconem zostało w artykule 9-m ninieyszego Postanowienia, dozwalanem ma bydź tylko do czasu urządzenia domów przedpogrzebowych.

Nie odnosi się to iednak do kaplic lub innych budowli przy kościołach, któreby urządzone i utrzymywane były odpowiednio celowi, wskazanemu w artykule 9-m.

Również nie iest wzbronionem stawianie ciał zmarłych w kościołach lub kaplicach, przez czas nabożeństwa żałobnego, pogrzeb zwłok poprzedzaiącego.

Tytuł II.
O środkach ochronienia zdrowia ogółu od wpływu szkodliwych z wyziewów, powstaiących z rozkładu ciał zmarłych

Artykuł 14.

Ciała zmarłych chowane bydź maią tylko na przeznaczonych do tego cmentarzach grzebalnych.

Artykuł 15.

Każda parafia lub gmina duchowna, ma mieć właściwy cmentarz grzebalny, parafialny lub gminny. Stosownie do mieyscowości i uznania władzy przełożoney, cmentarz może bydź spólnym dla kilku parafii lub gmin: co szczególnie do miast się odnosi.

Artykuł 16.

W mieyscach, gdzie mała iest liczba mieszkańców, chrześcian nierzymskich katolików, a przeto trudnem byłoby urządzenie oddzielnych dla nich cmentarzy, maią bydź na cmentarzach katolików rzymskich wyznaczone osobne dzielnice, do grzebania zmarłych chrześcian innego wyznania.

Artykuł 17.

Cmentarze powinny bydź tak urządzone, iak wskazuią załączone przy ninieyszym, i przez Radę Administracyjną zatwierdzone Przepisy, do czego oznacza się ostatecznie termin dwuletni, licząc od daty ogłoszenia ninieyszego Postanowienia.

Artykuł 18.

Grzebanie na cmentarzach kościelnych, dopuszczane bydź może tylko tam, gdzie dotąd niema oddzielnych cmentarzy grzebalnych, i to do czasu urządzenia takowych, stosownie do zastrzeżenia, w artykule 17-m zawartego.

Artykuł 19.

Właścicielom ziemskim dozwalane bydź może zakładanie w swoich posiadłościach cmentarzy familiynych lub grobów, pod warunkiem iednak: aby przytem wystawioną była kaplica, i aby, pod względem odległości od mieysc zamieszkanych, sposobu urządzenia i utrzymywania, zachowane były zasady, przepisane w ogólności co do cmentarzy i grobów: nad czem czuwać maią właściwe Dozory kościelne. Dla zapewnienia zaś utrzymania w należnym porządku, tak kaplicy, iako też cmentarza lub grobu familiynego, legowany bydź winien na ten cel odpowiedni fundusz.

Artykuł 20.

Chowanie ciał w grobach kościelnych zabrania się nazawsze. Wyiątek od tego ogólnego zakazu dozwala się:

  • Dla Biskupów.
  • Dla Zakonników i Zakonnic, którzy, z przepisów prawa kościelnego, w grobach zakonnych lub w obrębie klasztornym chowani być winni.
  • Dla założycieli kościołów, którzy w erekcyi zastrzegli dla siebie i swego potomstwa mieysce w grobach kościelnych, lub na cmentarzach takowe otaczaiących.

Ten ostami wyiątek nie stosuie się do Warszawy, gdzie, oprócz Biskupów, Zakonników i Zakonnic, nikt nie może być chowany w kościelnych grobach, i w ogólności przy kościołach, w obrębie miasta położonych, bez szczególnego zezwolenia Namiestnika Królestwa.

Zresztą, chowanie w grobach kościelnych lub przy kościołach, nawet w wyżey wymienionych wyjątkowych przypadkach, może być dopuszczone tylko w grobach murowanych i zasklepionych.

Artykuł 21.

Rodziny, maiące prawo z mocy erekcyi do pomieszczenia w grobach kościelnych lub przy fundowanych przez nich kościołach, ieżeli pragną nadal korzystać ztego prawa, powinni to udowodnić przed Kommissyą Rządową Spraw Wewnętrznych i Duchownych: do czego ostateczny termin naznacza się lat dwa, od daty ogłoszenia ninieyszego Postanowienia.

Artykuł 22.

Odgrzebanie ciał zmarłych (exhumacya), może być dopuszczone tylko:

  1. Z wyrzeczenia Sądu, gdy uznanem to zostanie za potrzebne dla dochodzenia sądowo-lekarskiego.
  2. W skutek przedstawienia Władz lekarskich spoinie z policyinemi, gdy te dostrzegą, iż wyziewy z zagrzebanych ciał zmarłych wywieraią wyraźne złe skutki na zdrowie mieszkańców, lub tem zagrażała.
  3. Na żądanie familii w zamiarze przeniesienia zwłok gdzieindziey.
  4. W razie konieczności zaięcia placu cmentarzowego na inny publiczny użytek.

W pierwszym przypadku, dostatecznem będzie wezwanie władzy sądowey.

W drugim, tylko na zasadzie decyzyi Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych, władze mieyscowe mogą zarządzać odgrzebywanie.

W trzecim przypadku, potrzebne iest także zezwolenie Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych, udzielać się maiące, po uznaniu wymienionych w podaniu powodów za zasługuiące na wzgląd, i na zasadzie świadectwa lekarskiego, że osoba, którey zwłoki maią być exhumowane, nie z epidemiczno-zaraźliwey zmarła choroby.

W czwartym wypadku, koniecznem iest upoważnienie Rady Administracyiney Królestwa, po wysłuchaniu przełożenia Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych.

W każdym zaś razie, odgrzebywanie ciała zmarłych odbywać się powinno z wiedzą właściwey władzy duchowney.

Artykuł 23.

Przewożenie ciała zmarłego, w celu pogrzebania go nie na mieyscowym cmentarzu, może być w sposób wyiątkowy na żądanie familii lub osób interessowanych dozwalane.

Dla sprowadzenia zwłok z zagranicy, potrzebne iest zezwolenie Namiestnika Królestwa.

Gdy ciało, maiące być przewiezione z iednego mieysca w Królestwie do drugiego, było iuż pochowane, potrzebne iest upoważnienie Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych.

Gdy zaś ciało takowe ieszcze nie zostało pogrzebione, wówczas, co do zmarłych w Warszawie, wydanie pozwolenia zależeć będzie od Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych, co do zmarłych w miastach gubernialnych, od właściwego Rządu Gubernialnego, a w innych mieyscach, od Naczelnika Powiatu.

W każdym iednak razie, przewożenie to odbywać się winno z wiedzą władzy duchowney.

W iakich przypadkach przewożenie może być dozwolone, iakie w tey mierze maią być dopełnione formalności i przedsięwzięte środki dla zapobieżenia szkodliwym wyziewom, wskazuią przepisy załączone do ninieyszego Postanowienia.

Tytuł III
Przepisy ogólne

Artykuł 24.

Ciała zmarłych osób zupełnie ubogich, winny być przyimowane do domów przedpogrzebowych bezpłatnie. Za pomieszczanie tamże ciał osób innego stanu, Kommissya Rządowa Spraw Wewnętrznych i Duchownych oddzielną taryffą oznaczy opłatę, z zastosowaniem iey wysokości do klass karawanowych i wystawności pogrzebu.

Artykuł 25.

Kontrolla i zarząd dochodów z opłat za pomieszczenie ciał w domach przedpogrzebowych, porucza się Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych, na tychże samych zasadach, iak kontrolla i zarząd dochodów z pokładnego.

Artykuł 26.

Fundusze z pokładnego i wpływy z domów przedpogrzebowych, służyć maią na zakładanie i utrzymywanie cmentarzy grzebalnych i domów przedpogrzebowych. Gdyby zaś rzeczone fundusze okazały się na cel wzmiankowany niewystarczaiącemi, wówczas, ze względu, iż przedmiot ten dotyczy ogółu, dozwala się rozpisać składkę na parafian; rewizya zaś i zatwierdzanie takowych rozkładów, należy do Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych, która w tey mierze trzymać się będzie zasad, względem składek, na założenie i oparkanienie cmentarzy, przepisanych.

Artykuł 27.

Ustanowiona prawem stemplowem opłata stempla konsensowego, od chowania ciał w grobach kościelnych, pozostaie bez zmiany.

Artykuł 28.

Zatwierdzone ninieyszem Postanowieniem Przepisy, winny być doręczone właściwym duchownym, lekarskim i policyinym władzom i urzędnikom, z poleceniem, ażeby ściśle do nich stosowali się we wszystkiem, co dotyczę urządzenia cmentarzy i domów przed-pogrzebowych, tudzież pomieszczania ciał w tychże domach i grzebania zmarłych.

Artykuł 29.

Wykonanie ninieyszego Postanowienia, które w Dzienniku Praw umieszczone być ma, poleca się Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych.

Działo się w Warszawie, na posiedzeniu Rady Administracy-iney,
dnia 31 Maia (12 Czerwca) 1846 roku.

Namiestnik, Generał-Feldmarszałek (podpisano) Xiążę Warszawski.
Dyrektor Główny, Prezyduiący w Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Duchownych
Senator, Tayny Radca (podp.) A. Storożenko.

Zgodna z Wypisem: Dyrektor Główny, Prezyduiący w Kommissyi Rządowey Sprawiedliwości
Tayny Radca, Senator O. Wyczechowski.
Sekretarz Stanu, Radca Stanu (podp.) T. Le Brun.

Zgodna z Oryginałem: Sekretarz Stanu, Radca Stanu (podp.) T. Le Bnm. Dyrektor Kancellaryi W. Konopka.

Nadmienia się, że szczegółowe Przepisy1, rozwiiaiące powyższe Postanowienie, a we wstępie tudzież art. 17 i 23 tegoż Postanowienia powołane, oddzielnie przez Kommissyą Rządową Spraw Wewnętrznych i Duchownych, dla użytku osób interessowanych, drukiem ogłoszone zostaną.

Dzień ogłoszenia dnia 8 (20) Listopada 1846 r.

Przypisy

  1. Mowa o: Policya lekarska : o grzebaniu ciał zmarłych [lub Postanowienie Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego i przepisy względem grzebania ciał zmarłych], Warszawa : Drukarnia Stanisława Strąbskiego, 1846.

Źródło

  • Dziennik Praw Królestwa Polskiego, T. 38, Warszawa [1847], s. 60-109.


Do góry